Programmatisch Toetsen: Waarom En Wat Is De Ervaring In De Praktijk?

Programmatisch Toetsen: Waarom En Wat Is De Ervaring In De Praktijk?

Toetsing en examinering

Afgelopen jaren is er naast de beslisfunctie steeds meer aandacht voor de leerfunctie van toetsen (ook wel formatief evalueren genoemd). Door de focus te leggen op ‘leren en verbeteren’, in plaats van ‘zakken en slagen’, ligt er meer nadruk op feedback en de ontwikkeling van de student. Ondanks deze positieve ontwikkeling, zien opleidingen nog steeds dat studenten toewerken naar één toets(moment). In het hbo zie je nu een nieuwe toetsvorm die inspeelt op dit vraagstuk: programmatisch toetsen.

Wat is programmatisch toetsen

Bij programmatisch toetsen wordt het toetsprogramma doelbewust vormgegeven met het idee dat geen enkele beoordeling of toets perfect is maar dat het geheel wel de perfectie benadert. Zie ook deze blog van Cilia. Programmatisch toetsen is gericht op het ontwerpen van toetsprogramma’s die zowel de leerfunctie als de beslisfunctie optimaliseren om uiteindelijk het studiesucces te bevorderen (Van der Vleutel, Schuwith, Driessen, Govaerts & Heenemans, 2015). 

Om een valide oordeel te geven over het functioneren van de student, wordt er gedurende het leerproces betekenisvolle en zinvolle informatie verzameld over de competentieontwikkeling van de student. Bij programmatisch toetsen wordt er geen oordeel gegeven op basis van te weinig gegevens. Hoeveel gegevens je nodig hebt, hangt af van de zwaarte van de beslissing die wordt genomen. Gedurende het leerproces krijgen de studenten continue informatie over hun ontwikkeling en weten zij wat er nog nodig is om hun leerproces (onder begeleiding) te kunnen sturen tot de uiteindelijke definitieve beslissing. Studenten leren hierdoor niet alleen maar voor de toets, maar ook van de toets.

Van der Vleutel & Schuwith, 2005, 2010

 

Wat is de ervaring in de praktijk?

Marjo Maas, docent en één van de initiators van programmatisch binnen de opleiding Fysiotherapie van de HAN vertelt over haar ervaring met programmatisch toetsen bij haar opleiding.

Waarom programmatisch toetsen?
Tot voor kort bestond ons toetsprogramma uit summatieve toetsen die afgenomen werden na afloop van een onderwijsperiode. Het oordeel over de competentie-ontwikkeling was enkel gebaseerd op een momentopname vanuit een beperkt perspectief op hun ontwikkeling. Bovendien was de leerfunctie van het toetsprogramma laag. De toets werd enkel beschouwd als de afsluiting van het leerproces.

Wat hebben jullie gedaan?
Het afgelopen jaar hebben we in een pilot programmatisch toetsen uitgetest en geïmplementeerd in jaar 2 met de bedoeling volgend jaar volledig over te gaan met programmatisch toetsen. Het toetsprogramma wordt ondersteund door een digitaal portfolio waarin kwantitatieve en kwalitatieve feedback wordt verzameld op initiatief van de student. In het digitaal portfolio zijn feedbackformulieren beschikbaar die de student kan gebruiken om zichzelf te toetsen, om feedback te vragen aan peers, docenten, patiënten en anderen.

Wat zijn de eerste ervaringen?
De eerste ervaringen met programmatisch toetsen zijn positief. Studenten gaan op eigen initiatief aan de slag met het verzamelen van feedback. Toch vraagt het proces van feedback vragen, ontvangen, accepteren en gebruiken aandacht (Harrison, Könings, Schuwith, Wass & van der Vleuten, 2014):

  • studenten vragen gemakkelijker feedback van peers dan aan studenten of werkveldbegeleiders (Maas, Sluijsmans, van der Wees, Heerkens & Nijhuis-van der Sanden, 2014);
  • feedback van de docent wordt niet gezien als een ‘leermoment’, maar als een ‘beoordelingsmoment’ en studenten gunnen zichzelf niet de mogelijkheid om van fouten te leren (Sluijsmans & Kneyber, 2016);
  • tot slot voelen docenten zich handelingsonbekwaam in de wijze waarop zij studenten feedback moeten geven. Bij de feedback op het handelen docenten vooral hun best om het ‘slagen’ voor de student zo groot mogelijk te maken, waardoor de student de eigen regie op- en verantwoordelijkheid voor het leerproces (onbedoeld) verliest (Ten Cate, Kusurkar &Williams, 2011).

Kortom, hoewel we erg enthousiast zijn over de verandering die we bij studenten tot op heden merken, zijn we er nog niet. Programmatisch toetsen is geen oplossing voor de paradigmashift die nodig is om studenten écht de focus te laten leggen op het leerproces. De overgang van toetscultuur naar feedbackcultuur vraagt ander gedrag van studenten en docenten, en een leeromgeving die deze cultuur stimuleert.

Kennissessie programmatisch toetsen

Ben je zelf aan het experimenteren met programmatisch toetsen, benieuwd geworden naar programmatisch toetsen en heb je behoefte om ervaringen te delen met andere onderwijsprofessionals uit het land? 21 november organiseren wij op het High Impact Teaching event een kennissessie programmatisch toetsen. Dominique Sluijsmans vertelt je er alles over in deze kennissessie. Ook Marjo Maas en andere ervaringsdeskundigen zijn 21 november aanwezig om hun ervaringen met je te delen.

Literatuur

Harrison C., Könings K., Schuwirth L., Wass, V., & van der Vleuten C. (2014). Barriers to the uptake and use of feedback in the context of summative assessment. Adv Heal Sci Educ. 20(1):229-245.

Sluijsmans D, & Kneyber R. (2016). Toetsrevolutie: naar een feedbackcultuur in het voortgezet onderwijs. 43-58

Ten Cate O., Kusurkar R., & Williams G. (2011). How self-determination theory can assist our understanding of the teaching and learning processes in medical education. Med Teach.33(12):961-973.

Van Der Vleuten, C., Schuwirth, L., Driessen, E., Govaerts, M., & Heeneman, S. (2015). Twelve tips for programmatic assessment. Med Teach. 37:641-646.

 

Liza Peeters-Goos

Liza Peeters-Goos

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Lastige groepen bestaan niet … of toch wel?

Lastige groepen bestaan niet … of toch wel?

  Elke docent heeft er wel mee te maken gehad: die ene klas waar je geen grip op krijgt. Een klas waarbij je gevoelsmatig uren besteedt aan de voorbereiding, denkt dat je een mooie les hebt vormgegeven, en al na de eerste 5 minuten merkt dat het toch niet uitpakt...

Lees meer
Leiderschap en Maslow

Leiderschap en Maslow

  Dit schooljaar ben ik gestart met een aantal uitdagende, nieuwe klussen. Het toeval wil dat ik dit jaar mag starten met veel vraagstukken op het gebied van leiderschap. Van grote(re) organisatie-eenheden tot individuele gesprekken met beginnende leiders of...

Lees meer

Wat doet stress met ons brein?

Wat doet stress met ons brein?

Toetsing en examinering

Lekker aan het genieten? Verdiend! Kun je je de laatste weken voor de zomerstop nog herinneren? Stress…

Een overvolle agenda, vergaderingen, lessen voorbereiden, nakijken, het huishouden, sporten en dan nog alle bezoekjes aan vrienden en familie. Dit kan aardig wat stress opleveren. Om echt te ontstressen ben je hopelijk op dit moment aan het genieten van een welverdiende vakantie.

Maar zoals aan alle leuke dingen, komt ook aan onze vakantie weer een einde. We zitten dan weer snel in ons oude ritme. Om niet weer in die stress-valkuil te stappen is het belangrijk dat je nieuwe dingen onderneemt. Daag die prefrontale cortex uit! Spring uit je stoel en beweeg! Luister naar muziek, doe eens iets geks. Doe dit vooral ook nadat je straks ook weer bent opgestart. En doe dit vooral ook met je studenten.

Fijne vakantie nog!

Liza Peeters-Goos

Liza Peeters-Goos

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Lastige groepen bestaan niet … of toch wel?

Lastige groepen bestaan niet … of toch wel?

  Elke docent heeft er wel mee te maken gehad: die ene klas waar je geen grip op krijgt. Een klas waarbij je gevoelsmatig uren besteedt aan de voorbereiding, denkt dat je een mooie les hebt vormgegeven, en al na de eerste 5 minuten merkt dat het toch niet uitpakt...

Lees meer
Leiderschap en Maslow

Leiderschap en Maslow

  Dit schooljaar ben ik gestart met een aantal uitdagende, nieuwe klussen. Het toeval wil dat ik dit jaar mag starten met veel vraagstukken op het gebied van leiderschap. Van grote(re) organisatie-eenheden tot individuele gesprekken met beginnende leiders of...

Lees meer

Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

Toetsing en examinering

Invoering van een milde vorm van kinderarbeid en andere verfrissende gedachten

Lig je nog lekker? Misschien wordt het tijd om je brein weer wat te activeren. Als warming up voor het nieuwe jaar wil ik jullie graag wijzen op, een voor mij inspirerend,  initiatief van Tjip de Jong: de Tjipcast.

Hoewel niet alle onderwerpen over onderwijs gaan, komt het thema leren bijna altijd terug.

Bijvoorbeeld in het interview met emeritus hoogleraar Human Resource Development Joseph Kessels die een pleidooi doet voor herinvoering van kinderarbeid. Niet om de kinderen uit te buiten maar om het leren te stimuleren. Het is belangrijk om als student gemist te worden wanneer je er niet bent. En dat doe je door jezelf als docent juist onmisbaar te maken. Doordat je met de studenten samenwerkt aan relevante en uitdagende projecten waarbij ieders kennis noodzakelijk is: de expertise van de docent en de onbevangen vragen van studenten. Hierdoor is het voor studenten ondenkbaar om niet aanwezig te zijn tijdens de les. In veel klaslokalen is het nog steeds helaas het geval dat het prettig is als niet alle studenten komen opdagen.

Een boeiende podcast over goed rekenonderwijs met Marcel Schmeier waarin een pleidooi te beluisteren is voor het handhaven van cognitieve leerstrategieen en abstract denken.

Gamification en leren met Michael Hebben als aanrader voor onderwijsvernieuwers.

Is creatief denken te leren met Barthel Brussee.

Doorgeslagen autonomie leidt tot amateurisme van Manon Ruijters.

Kortom tijdens je vakantie echt de moeite waard om via spotify of youtube nieuwe inzichten en verfrissende perspectieven op te doen. Hoe mooi is het om liggend in de zon te professionaliseren.

In de aankomende maanden gaan we samen met Tjip vanuit OAB Dekkers op onderzoek naar de toekomst van ons onderwijs.
Vanaf september maken we elke twee weken een een pod en/of vodcast naar aanleiding van thema’s die in de Tjipcast centraal stonden.

Denk aan het belang van autonomie en zelfregie, heldere instructie, onderwijsinnovatie en de waarde van examineren, gepersonaliseerd leren of ICT-gebruik in het onderwijs. Met interessante gasten uit het onderwijs, met studenten, met het bedrijfsleven en met de wetenschap gaan we op zoek naar antwoord op de vraag: hoe ziet “excellent onderwijs voor iedereen” er uit in 2030. 

Ik wens je nog een mooie zomer.

Vanuit OAB Dekkers werken we graag samen met Tjip de Jong. Tijdens een gemeenschappelijke studiedag voor leidinggevenden werkten we aan leiderschapsmodellen aan de hand van zijn spiekboekje . In het komende jaar gaan we verder samen aan de slag met innovaties van het onderwijs. Tijdens het HIT Event op 21 november in Ede is Tjip ook aanwezig en gaan we live podcasts opnemen. Wanneer je ideeën en gasten wilt voordragen voor een podcast, hoor ik het graag.
Peter Loonen

Peter Loonen

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

De ondragelijke ingewikkeldheid van… groepsdynamiek

De ondragelijke ingewikkeldheid van… groepsdynamiek

  We hebben er allemaal mee te maken en in verschillende facetten van ons leven… Binnen het sportteam, binnen een vriendinnen of vriendengroep, binnen families en last but not least, binnen het werk. En dus ook binnen ons gezamenlijk werkgebied: het onderwijs....

Lees meer
Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

  Invoering van een milde vorm van kinderarbeid en andere verfrissende gedachten Lig je nog lekker? Misschien wordt het tijd om je brein weer wat te activeren. Als warming up voor het nieuwe jaar wil ik jullie graag wijzen op, een voor mij inspirerend,...

Lees meer

Wil jij veranderen?

Wil jij veranderen?

Toetsing en examinering

Einde van het studiejaar

 

We zijn allemaal professionals. En ook gewoon mensen. Zo aan het einde van het studiejaar valt het decorum soms wat weg en komt de ware behoefte boven. En dat is op dat moment vooral: rust! Nadenkend over een blog die in de zomerperiode ook nog wat toevoegt werd ik getriggerd door alles wat er op dat moment om mij heen gebeurde. Getuige zo maar wat uitspraken die ik op de laatste dag van het schooljaar verzamelde op een school waar ik werk.

“Waarom plannen we alles in de laatste week?”

“Zo gaan we dit volgend jaar iet meer doen”.

“Als je al lang in het onderwijs werkt dan weet je dat de laatste paar weken voor de zomer gekkenhuis is. En toch, het gebeurt elk jaar weer.”

“Gek word ik er van”.

“Volgend jaar een cursus timemanagement doen.”

“Hebben we port op school?”

“Wie plant er nou een apv op de laatste dag?”

“Wat ben je eigenlijk aan het doen?”

“Je vraagt teveel.”

“Jij kunt tenminste nog iets slims zeggen. Ik voeg echt niks meer toe“.

“Waarom doen we wat we doen zoals we doen wat we doen….”

“Luister nou eens naar me.”

“Kan dit weg?”

“F*k, ik ben nog iets vergeten.”

“Wat zie je er mooi uit.”

“Laatste loodjes, onzin”.

“Wat zijn jullie recalcitrant aan het doen.”

 

Beste mensen. Het heeft allemaal een functie. We werken toe naar een climax om ons vervolgens te kunnen onderdompelen in een aantal weken loslaten, ontspannen, ontladen, vertragen. En daarna weer opladen. Het is de werkcyclus van het onderwijs. En we doen er met zijn allen aan mee. Je zou je toch gaan afvragen… kunnen we dat niet anders doen? 😉

 

Ik wens elk van jullie toe om te genieten van het niks.

Namens het hele team van OAB Dekkers, een hele fijne vakantie!

 

Marion

Marion van Neerven

Marion van Neerven

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Lastige groepen bestaan niet … of toch wel?

Lastige groepen bestaan niet … of toch wel?

  Elke docent heeft er wel mee te maken gehad: die ene klas waar je geen grip op krijgt. Een klas waarbij je gevoelsmatig uren besteedt aan de voorbereiding, denkt dat je een mooie les hebt vormgegeven, en al na de eerste 5 minuten merkt dat het toch niet uitpakt...

Lees meer
Leiderschap en Maslow

Leiderschap en Maslow

  Dit schooljaar ben ik gestart met een aantal uitdagende, nieuwe klussen. Het toeval wil dat ik dit jaar mag starten met veel vraagstukken op het gebied van leiderschap. Van grote(re) organisatie-eenheden tot individuele gesprekken met beginnende leiders of...

Lees meer

Slaap er eens niet een nachtje over

Slaap er eens niet een nachtje over

Toetsing en examinering

Een actieve manier om methodisch creatief te denken

In november 2018 schreef ik een blog met de titel ‘Vastgelopen? Trek er op uit’. Een pleidooi meer te gaan lopen als je je brein wilt activeren om oplossingen te vinden. Lopen bevordert onder anderen je creatief denken, verlaagt je stressgevoel en verhoogt je productiviteit (Erik Scherder, 2017).

Een van de reacties die ik toen op mijn blog kreeg was:

Leuk om te zien dat wanneer je ‘vastloopt’ lopen de oplossing is. Vastlopen is een belangrijke stap in het creatieve proces. Het vraagt om het zoeken naar een oplossing. Creatief denken! Die periode van “niets doen’ noemen we in het creatieve proces ook wel de incubatietijd. Je doet schijnbaar niets maar er gebeurt toch wat! Goed idee om dan te gaan lopen. Wat mij betreft een pleidooi voor lummelen, niets doen of er een nachtje over slapen!’

Die laatste zin intrigeerde mij. Professionals met creatieve denkvaardigheden hebben we hard nodig om in onze snel veranderende wereld met ongekende mogelijkheden te kunnen ondernemen. Maar in het onderwijs houden we niet zo van lummelen en niets doen. De vraag die rijst is: hoe kan ik het creatieve denkproces actief stimuleren in de incubatietijd zonder het gevoel te krijgen beperkt te zijn? Is er een methode?

Al zoekende kwam ik op het boek Brainstormen van Koen de Vos (De Vos, 2017). De componenten van creatief denken komen volgens hem overeen met het brainstormproces. Al lezende werd ik steeds enthousiaster over methodisch brainstormen. Ik wil het jullie dan ook van harte aanbevelen Ga dit boek gebruiken om denkprocessen uit te lokken bij jezelf, je team en bij studenten. De inhoud is niet nieuw en ook niet moeilijk, maar wel gedegen, praktisch en goed onderbouwd. Een korte impressie:

Het brainstormproces bestaat grofweg uit drie fasen. Elke fase heeft een specifiek doel:

Probleemfase: leidt tot een vraag

Fase één moet leiden naar een eenvoudige, concrete en inspirerende vraag. De deelnemers trachten te snappen waar het over gaat, formuleren het probleem en geven hun goedkeuring om mee te werken. Dat kan er zo uitzien:

  1. Briefing door de probleemeigenaar.
  2. Deelnemers stellen vragen ter verduidelijking.
  3. De deelnemers formuleren het probleem/de vraag zoals zij het begrijpen. Op die manier ontstaat een gesprek over wat nu precies de vraag is. Vraagformulering begint met bv.
    • Hoe kunnen we…..
    • Bedenk/ontwerp …..
    • Bedenk verschillende manieren om….
    • Op welke manier kunnen we……
  4. Daaruit ontstaat één vraagformulering, bv. ‘Hoe kunnen we…. of bedenk verschillende manieren om….

Divergentie: leidt tot een lijst met ideeën

De tweede fase mikt op een lange bonte lijst met: grote ideeën, concrete ideeën, kleine ideeën, vage ideeën, halve opmerkingen, hints, zaadjes van ideeën, volledig uitgeweekte ideeën, bekende en logische ideeën, nieuwe en vreemde ideeën, ongelofelijk ambitieuze projecten. Hoe langer de lijst, hoe beter.

Hier gelden de volgende 4 spelregels:

Stel je oordeel uit. Geen kritiek. Ideakillers (door opmerkingen of lichaamstaal) zijn ten strengste verboden. Alle ideeën worden aanvaard en genoteerd.
Streef naar kwantiteit en variatie. Bedenk zoveel mogelijk ideeën. Oefening baart kunst. Dat verhoogt de kans op een topidee. Geef dus niet te snel op.
Freewheel. Spring gerust van de hak op de tak. Wordt het chaotisch? Verloopt het hectisch? Prima zo. Wilde ideeën zijn toegestaan.
Hitchhike. Blijft niet in je hoofd hangen. Lift mee op andermans ideeën.

Convergentie: selectie afgewerkte ideeën

De convergentiefase heeft tot doel de ideeën te kneden tot een of enkele concepten/oplossingen die passen bij de vraagstelling.
De convergentiefase bestaat weer uit 4 stappen: selecteren, ontwikkelen, evalueren en actie.
Er staan in het boek van Koen de Vos verschillende technieken bij elke stap. Ik heb er bij elke stap één gekozen.

Selecteren. Hits. Geef alle deelnemers een aantal stemmen. Laat alle deelnemers stemmen en de ideeën met de meeste stemmen gaan door.
Ontwikkelen. POMO. Maak een eerste uitwerking van het idee door de volgende vragen te beantwoorden:

POMO
P
luspunten: wat zijn de voordelen/sterktes van het idee? Wat levert het op?
Optimaliseren: hoe kunnen we de voordelen nog versterken?
Minpunten: wat zijn de nadelen/zwaktes van het idee? Welke problemen/moeilijkheden creëert het idee?
Ombuigen: hoe kunnen we de nadelen en moeilijkheden oplossen, elimineren of omvormen tot voordelen?

Ieder idee wordt gepresenteerd.

Evalueren. Criteriabox. Aan welke criteria moet de idee voldoen om uitgewerkt te gaan worden. Formuleer criteria en laat iedereen alle ideeën scoren. Het idee met de hoogste score wordt uitgewerkt.
Actie! Roadmap. Visualiseer het eindpunt of de realisatie van het idee. Visualiseer de stappen terug tot het moment van de brainstorm. Stel deze stappen voor op een visuele manier.

Dit is een kleine selectie uit vele praktische mogelijkheden die De Vos in zijn boek Brainstormen beschrijft.

Mocht je meer willen weten over het stimuleren van creatieve denkvaardigheden of heb je behoefte aan een brainstormsessie hierover? Laat het mij weten via het reactieveld. Hartelijke groet, Cilia.

Koen de Vos (2017). Brainstormen 2e editie.

Cilia de Jong

Cilia de Jong

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Lastige groepen bestaan niet … of toch wel?

Lastige groepen bestaan niet … of toch wel?

  Elke docent heeft er wel mee te maken gehad: die ene klas waar je geen grip op krijgt. Een klas waarbij je gevoelsmatig uren besteedt aan de voorbereiding, denkt dat je een mooie les hebt vormgegeven, en al na de eerste 5 minuten merkt dat het toch niet uitpakt...

Lees meer
Leiderschap en Maslow

Leiderschap en Maslow

  Dit schooljaar ben ik gestart met een aantal uitdagende, nieuwe klussen. Het toeval wil dat ik dit jaar mag starten met veel vraagstukken op het gebied van leiderschap. Van grote(re) organisatie-eenheden tot individuele gesprekken met beginnende leiders of...

Lees meer

Decision-driven data collection

Decision-driven data collection

Toetsing en examinering

In de maand januari heb ik met veel aandacht de drie blogs van Dominique Sluijsmans gelezen over formatief toetsen met de titel: Neem formatief niet te snel voor lief: Tien lessen van Dylan Wiliam. Een aanrader voor iedereen die zich bezighoudt met curriculumontwerp en de betekenis en plaats van de toetsing hierin.

Eén les wil ik er graag uitlichten namelijk: het type beslissing die je als docent wilt nemen bepaalt de dataverzameling en niet andersom.

We hangen in het onderwijs soms zware beslissingen aan toetsen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het bindend studieadvies (BSA). Op basis van een aantal summatieve toetsen, waarmee studenten de benodigde studiepunten kunnen behalen, nemen we een beslissing over de studievoortgang van de studenten. Maar doen we studenten niet te kort door deze beslissingen te baseren op basis van een paar toetsen waarvan we soms niet precies weten wát ze voorspellen? Hebben we voldoende en de juiste informatie verzameld om deze belangrijke beslissing te nemen over de toekomst van studenten?

De les van Dylan Wiliam verwoord door Dominique Sluijsmans:

“Formatief handelen richt zich op het verzamelen van informatie die nodig is om een bepaalde beslissing over de vervolgstappen in het leren van studenten te nemen. Er is sprake van doelgericht in plaats van toetsgericht handelen. De verzamelde informatie dient docenten handvatten te geven waar studenten staan en welke vervolgstappen nodig zijn (tijdens een les of over lessen heen). De verzamelde informatie wordt pas bewijs als deze worden gebruikt een bepaalde claim te onderbouwen (bijvoorbeeld: Hebben studenten de juiste voorkennis om taak X of Y te kunnen uitvoeren?). Docenten hebben informatie van hoge kwaliteit nodig om deze beslissingen goed te kunnen nemen. Dit betekent dat zij in staat moeten zijn studenten de juiste stimuli te geven zodat de gewenste response wordt opgeroepen, waarbij de kwaliteit van de stimulus de kwaliteit van de response zal bepalen. De kwaliteit van goede vragen/opdrachten is dus bepalend voor de wijze waarop studenten zullen antwoorden. Vragen zijn bedoeld om studenten aan het denken te zetten en informatie te genereren. Zonder de juiste informatie bestaat het risico dat er onjuiste conclusies worden getrokken (‘Studenten die hun hand opstaken gaven het goede antwoord dus ik kan verder met mijn les.’). Wiliam stelt dat in het onderwijs vaak de focus ligt op datagestuurd denken, waarbij de verzamelde data leidend zijn voor beslissingen. Deze wijze van informatieverzameling is vaak normgericht, verzameld op vastgestelde momenten en ook vaak maar gericht op een deel van het onderwezen curriculum. Voorbeelden van datagestuurd werken zijn de formeel georganiseerde proefwerken, gestandaardiseerde toetsen en deficiëntietoetsen. De resultaten van deze toetsen worden vervolgens gebruikt voor het nemen van beslissingen. Om formatief handelen kracht bij te zetten, pleit Wiliam voor een verschuiving van een focus op data-driven decision-making naar decision-driven data collection

De belangrijkste les die ik hieruit leer is dat je bij iedere (belangrijke) beslissing die je neemt in het onderwijs over de student stil zou moeten staan bij de vragen:

  • Welke beslissing moet ik hier nemen (Denk hierbij aan: Wat moet de student laten zien om een positief studieadvies voor deze opleiding te kunnen krijgen?)
  • Welke informatie heb ik nodig om een beslissing te kunnen nemen?
  • Hoe richt ik ons onderwijsprogramma in, middels formatieve toetsmomenten in de vorm opdrachten, toetsen, feedback, gesprekken, om voldoende informatie te genereren over de student om een valide en betrouwbare beslissing te kunnen nemen.

Vanuit de student gezien: ‘Hoe kan ik laten zien en aantonen dat ik voldoe aan de eisen die me gesteld worden’. Dit in plaats van: ‘Hoe zorg ik ervoor dat ik mijn toetsen en dus studiepunten behaal.’ 

De focus wordt op deze manier verlegd van het behalen van toetsen naar het leren van toetsen. De bijvangst van decision driven data collection is volgens mij dat studenten zich beter kunnen richten op leren. Ieder formatief toetsmoment levert namelijk informatie op die je weer kunt gebruiken in het vervolg je programma. Voorwaarde is natuurlijk wel dat die informatie geen cijfer is maar rijke feedback. Een hele uitdaging voor docenten, peers en begeleiders.

Formatieve toetsen, ook wel datapunten genoemd, worden ook wel eens vergeleken met een foto. Hoe meer pixels (datapunten) hoe duidelijker de foto wordt. Hoe completer het beeld, hoe betrouwbaarder de beslissing.

 

Toetsinformatie als pixels

Een toetsprogramma wordt doelbewust vormgegeven met het idee dat geen enkele beoordeling of toets perfect is maar dat het geheel wel de perfectie benadert (Van der Vleuten, 2016).

Van der Vleuten geeft, in een uiteenzetting over programmatisch toetsen ‘Programmatisch toetsen als motor voor professioneel leren (Sluijsmans & Segers, 2018 pag. 124 ev.)’ een paar handige spelregels om een toetsprogramma te ontwikkelen:

  1. geen zak-slaagbeslissing op basis van één datapunt
  2. er is sprake van een mix aan toetsmethoden
  3. het aantal benodigde datapunten is proportioneel gerelateerd aan de zwaarte van de beslissing.
  4. er is continu dialoog met de lerende door middel van feedback, om zelfsturing te bevorderen.
  5. het eindoordeel is een menselijk oordeel op basis van voldoende beoordelaarsexpertise.

Wat vind jij?

Ik ben nieuwsgierig naar jouw ideeën over toetsprogramma’s zoals ik hierboven heb geschetst. Heb je al ervaring met toetsprogramma’s? Wat levert het volgens jou op? Is het haalbaar binnen het onderwijs om dit te organiseren? Vind je dat deze manier van toetsen student meer uitdaagt om te leren van de toets? Graag je reactie.

Bron:

Dominique Sluijsmans & Mien Segers. Toetsrevolutie. Naar een feedbackcultuur in het hoger onderwijs (2018). 
Sluijsmans. Neem formatief niet te snel. Tien lessen van Dylan Wiliam

Cilia de Jong

Cilia de Jong

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

GROOT denken en klein beginnen

GROOT denken en klein beginnen

  Wijze lessen van een groot leider! Het is alweer een jaar geleden dat ik de film Invictus heb gezien. Een film van regisseur Clint Eastwood uit 2009 die gebaseerd is op het leven van Nelson Mandela nadat hij na lang gevangenschap de president van Zuid-Afrika...

Lees meer
Wat doet stress met ons brein?

Wat doet stress met ons brein?

  Lekker aan het genieten? Verdiend! Kun je je de laatste weken voor de zomerstop nog herinneren? Stress… Een overvolle agenda, vergaderingen, lessen voorbereiden, nakijken, het huishouden, sporten en dan nog alle bezoekjes aan vrienden en familie. Dit kan aardig...

Lees meer

Vul je emailadres en je naam in

om de  casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!

Vul je emailadres en je naam in

om de casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!