Er komt een vrouw bij de dokter…

Er komt een vrouw bij de dokter…

Over een teveel aan adviezen en ‘behandelplannen’.

Vorige week sprak ik een beginnend leidinggevende tijdens een van mijn werkzaamheden ergens in Nederland. Zij is net gestart in haar nieuwe rol en is uiteraard heel enthousiast en gedreven om haar team en het onderwijs dat zij verzorgen een stap verder te helpen. Net als bij ieder ander team is er genoeg werk aan de winkel en zijn er zeker verbeterpunten waar aan gewerkt moet worden.

Onder het genot van een bakje koffie raakten we aan de praat over alles wat er op je af komt en waar nu de belangrijkste aandachtspunten liggen in deze fase van het schooljaar. Al snel rolden de eerste tips en trucs over tafel en probeerden we het eerste dilemma samen op te lossen. Natuurlijk realiseerde ik me al snel dat er zo veel te vertellen valt over het thema ‘leidinggeven in onderwijs’ en dat het dan juist belangrijk is om te minderen. Deze collega is net gestart en heeft niets aan een lawine aan informatie en goed bedoelde adviezen. Neem juist de tijd om het vak te leren en te ontdekken wat jouw sterke leidinggevende kwaliteiten zijn, dacht ik nog.

Een hulpmiddel?

Eenmaal thuis bleef ik aan ons gesprek denken. Is er nergens een overzicht te vinden met waardevolle informatie over kwaliteit van onderwijs en de belangrijkste thema’s die tijdens een schooljaar aan bod komen? Dit zou haar vast en zeker kunnen helpen. Die avond opende ik een nieuwsbrief van de mbo raad. Mijn oog viel op het kopje Teamplaat onderwijskwaliteit’  en ik besloot te klikken. Er wordt een handig overzicht getoond met daarin de vitale thema’s van het onderwijs- en examenproces. Superhandig, dacht ik nog en ik moest gelijk aan de collega denken die ik eerder die week gesproken had. Dit zou vast iets voor haar zijn ….

Handreikingen, checklists, publicaties, …

Niet veel later lag ik echter rollend van het lachen op de bank. In al mijn enthousiasme was ik gaan klikken en kwam tot de ontdekking dat deze teamplaat (hopelijk) alle relevante handreikingen, checklists, publicaties, protocollen, service documenten, enzovoorts bij elkaar heeft gezet. Dit levert het volgende duizelingwekkende overzicht op:

27 publicaties over Vaststellen en uitwerken van het opleidingenaanbod, 10 publicaties over Ontwikkelen en voorbereiden, 2 publicaties over Werven, 2 publicaties over Inschrijven, 3 publicaties over BPV organiseren, geen (!) publicatie over Plannen en roosteren, 9 publicaties over Onderwijs uitvoeren, 13 publicaties over Examineren, 6 publicaties over Diplomeren en certificeren, 1 (?) publicatie over Team organiseren en ontwikkelen, 21 publicaties over de Aanbodketen, 5 publicaties over de Inschrijfketen, 7 publicaties over de Onderwijsketen, 12 publicaties over de Examenketen.

Het oerwoud

In totaal 118 stuks.

En dan heb ik het nog niet over de hoeveelheid interne beleidsdocumenten die ook belangrijk gevonden worden. Tenslotte laat elke landelijke richtlijn ook ruimte voor eigenaarschap en regie bij de scholen! En die ruimte laat geen enkele school onbenut.

Wat betekent dit nu eigenlijk? Is ons onderwijs nu echt zo ingewikkeld dat we er 118 publicaties voor nodig hebben om de kwaliteit van ons onderwijs te waarborgen? Of durven we echt niets meer aan het toeval – lees gezond verstand – over te laten en te vertrouwen op de aanwezige kennis en kunde in een onderwijsinstelling? Is er één beginnend leidinggevende geholpen met dit oerwoud aan informatie? Ik denk het niet. In ieder geval heb ik de collega die ik gesproken heb niet gebeld voor deze tip.

Hoe nu verder?

Natuurlijk weet ik dat ook de overheid zich bewust is van deze (over)regulering en daar aan werkt. Zo verscheen in het najaar van 2018 de publicatie ‘Ruimte in regels’ voor het mbo. Op zich een hoopgevende titel, maar toch heb ik twijfels. Als je als overheid 72 pagina’s nodig hebt om de ruimte te vinden, zijn er of heel veel ruimtes of heel veel regels. Wat denk jij?

Een andere aanpak?

Daarom pleit ik voor een ander initiatief! In plaats van al deze richtlijnen, checklists, publicaties, brigades en wat dies meer zij wil ik iets anders. Ik wil het gesprek weer terug op school! Niet het gesprek tussen de studenten en docenten, of het gesprek in het team, maar het gesprek tussen de studenten en het college van bestuur. En dan niet vier keer per jaar omdat er vast wel weer een richtlijn over good governance is die dit verplicht stelt.

Nee, gewoon wekelijks, tijdens het directeuren overleg. Naast de voorzitter van het college van bestuur zitten dan een aantal studenten die zich ook hebben voorbereid op het overleg en zij praten en beslissen mee. Zij vertellen hoe het echt zit in de school en zij laten zien waar de knelpunten zitten op al die thema’s waar nu 118 publicaties over geschreven zijn.

Het advies van ‘de dokter’ …..

Niet veel later heb ik de telefoon gepakt en ik heb de collega uit het begin van dit verhaal gebeld. Ik heb haar gezegd dat de belangrijkste tip die ik haar kan geven is: spreek elke week met je studenten, laat ze aansluiten bij de teamvergadering, vraag of ze het teamplan mee willen schrijven, laat ze mee beslissen over het plan van inzet, laat ze helpen bij het vullen van de studiegids, maak samen met hen de jaarplanning, …, …, enzovoorts.

En oh ja, gebruik de ‘Teamplaat onderwijskwaliteit’, maar met mate!

Remko Keizerwaard

Remko Keizerwaard

Auteur

remko@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Er komt een vrouw bij de dokter…

  Over een teveel aan adviezen en ‘behandelplannen’. Vorige week sprak ik een beginnend leidinggevende tijdens een van mijn werkzaamheden ergens in Nederland. Zij is net gestart in haar nieuwe rol en is uiteraard heel enthousiast en gedreven om haar team en het...

Lees meer

Terugblik 2018

  We kijken terug op een prachtig onderwijsjaar. 2018 heeft veel gebracht. In deze animatie een korte terugblik op mijn jaar. Ik wil jullie hartelijk danken voor de mooie samenwerking en het lezen van onze blogs. Hele fijne kerstdagen en in 2019 gaan we er weer...

Lees meer

“Voor Zarah, en iedereen die (even) niet in het systeem past.”

“Voor Zarah, en iedereen die (even) niet in het systeem past.”

In de zomer van 2017 ontwikkelde zich bij onze dochter – totaal onverwacht – een ernstige vorm van epilepsie. Ergens in het voorjaar ontstonden er bij ons al wel vermoedens van deze ziekte, maar dat het zich zou ontwikkelen tot de ernstige vorm die we gezien hebben in de zomer van dat jaar had niemand kunnen zien aankomen. Na een intensieve periode van ziekenhuisopnames en behandelingen is haar epilepsie inmiddels goed onder controle en kan Zarah haar ‘gewone’ leven gelukkig weer oppakken. Alhoewel… 

De cito toets

Zarah is inmiddels twee jaar verder en zit in groep 3 van de basisschool. Dit betekent ook voor kinderen van haar leeftijd dat het schoolsysteem gaat vragen om meetbare resultaten en het inzichtelijk maken van individuele schoolprestaties. Kort samengevat: de cito toets. Op een gestandaardiseerde wijze verzamelen we in Nederland gegevens over de cognitieve ontwikkeling van onze kinderen, al vanaf groep 1 en 2. Zo volgen we hun ontwikkeling en benutten we de resultaten om tot een onderbouwd (school)advies te komen.

Ook Zarah heeft in november deze toets gemaakt en inmiddels hebben wij als ouders haar schoolrapport en uiteraard de cito scores onder ogen gekregen. Uit deze scores bleek dat zij op dit moment bij de 5% zwakst scorende leerlingen van Nederland hoort. En dat terwijl uit psychologisch onderzoek – in het kader van haar epilepsie – is gebleken dat zij cognitief juist heel goed mee kan komen. Twee onafhankelijke metingen over hetzelfde cognitieve vermogen, maar met een compleet ander resultaat. Hoe kan dat?

Een ervaring rijker

Het antwoord op deze vraag vinden we in de manier van toetsen. Zarah heeft door haar medicatie last van een vertraagde verwerkingssnelheid en kan op dit moment moeilijker onder tijdsdruk werken of meerdere dingen tegelijk doen. En daar houdt de citotoets nu net even geen rekening mee. De toets richt zich niet alleen op wat we willen meten, maar de wijze waaróp gemeten wordt houdt ook geen rekening met andere omstandigheden of behoeften. En dat is bij Zarah net even anders op dit moment. Dit is ook bekend op school, maar ja, zo werkt de cito….

Voor Zarah op dit moment niet passend en zeker geen succeservaring!

Mensen in een bedacht systeem

Nu gaat het er wat mij betreft niet om hier een punt te maken voor Zarah. Zij komt er wel en het gaat ons als ouders echt wel lukken om goed in gesprek te blijven met school en vooral daar ons punt te maken over wat er volgens ons nu écht de bedoeling is. Deze ervaring in ons gezin heeft mij vooral op een andere manier laten ervaren dat er veel meer Zarah’s in Nederland zijn en hoe belangrijk het is om goed te blijven kijken wat er écht belangrijk is in ons onderwijs.

Natuurlijk, een bepaalde aanpak en systematiek helpen bij het organiseren en objectiveren van ons onderwijs. Daar is wat mij betreft ook veel voor te zeggen. Het gaat mij er alleen om: blijven we met elkaar wel zien dat het om ménsen gaat? En vergeet niet: het zijn mensen die vaak niet passen in de door mensen bedachte systemen.

Leiderschap in een bedacht systeem

In mijn werk als interim leidinggevende voel ik ook regelmatig deze spanning: oké, die student heeft inderdaad een wapenstok gebruikt, dus volgens het systeem moet hij er uit. Aan de andere kant, hij is een asielzoeker uit Syrië en werd wel behoorlijk uitgedaagd op social media met racistische foto’s en filmpjes. Dit geeft hem nog steeds niet het recht om voor eigen rechter te spelen, maar geeft wel een andere context. Moet ik hem nu toch verwijderen of zijn er andere opties? Is het gesprek hierover voeren nu juist het vak burgerschap zoals het eigenlijk bedoeld is?

Of wat te denken van het nieuw ingevoerde ‘bindend studieadvies’ in het mbo. Over enkele weken krijgen alle eerstejaarsstudenten te horen of zij al dan niet in de opleiding mogen blijven, op basis van behaalde studieresultaten en studievoortgang. Vele beleidsmedewerkers in het land hebben zich de afgelopen maanden gebogen over een juiste formulering en een geschikt format voor de duizenden brieven die verspreid over het land moeten worden uitgedeeld. Om nog maar te zwijgen over het ‘voorlopig studieadvies’ dat wel vooraf hoort gaan aan het ‘bindend studieadvies’. In mijn ogen een ongelofelijke – en onzinnige – kerstboom die is opgetuigd om tegemoet te komen aan de (terechte) zorgen die er zijn ontstaan naar aanleiding van het instellen van het toelatingsrecht van studenten. En ik doe er niet aan mee. Ik geloof niet dat het opstarten van nog een bureaucratische molen helpt in onze betrokkenheid naar studenten en hun ontwikkeling. Een brief, een verslag, resultaatafspraken op papier, wat voegt dit nu toe. Wat vind jij daar eigenlijk van?

Leiderschap in het beroepsonderwijs, doe je met ons mee?

In het complexe systeem dat onderwijs is, komt het er volgens mij meer en meer op aan dat we durven te kiezen vanuit de bedoeling. Dat we teruggaan naar waarvoor we iets eigenlijk bedacht hadden, of wat het belang voor onze studenten eigenlijk is. Zo is de cito toets ooit bedacht om de voortgang van het leerproces te objectiveren en niet als instrument om te gebruiken in benchmarks en bindende adviesgesprekken. En zo leidt het beroepsonderwijs op voor een beroep. Toelatingsrecht in het mbo heeft volgens mij dan ook betrekking op het recht om een opleiding te volgen. Moet het dan niet zo zijn dat de eerste keuze van de student getoetst moet worden aan de reële kansen voor de desbetreffende student in het uiteindelijke beroep? En is het dan niet veel eerlijker om dit gesprek voorafgaand aan de opleiding te blijven voeren, in plaats van dit achteraf – met behulp van veel papier en formele taal – te  laten voelen?

De komende maanden gaan wij, samen met Tjip de Jong, aan de slag met het ontwikkelen van een leergang rondom leidinggeven. Met onze kennis en ervaring met leiderschap in het beroepsonderwijs hopen we invulling te kunnen geven aan een divers programma van masterclasses, workshops, blogs, enzovoorts. Een leergang die ruimte moet bieden aan de dilemma’s die het systeem met zich mee brengt, waarin we met elkaar van gedachten kunnen wisselen over de zin en onzin van bepaalde structuren en systemen. Waar we met en van elkaars ervaringen kunnen leren om de ongezonde uitwassen van dit systeem weer gezond te maken.

Graag hoor ik van jou welke dilemma’s of vragen jij tegen komt in jouw dagelijks werk als docent of als leidinggevende in het onderwijs. Welke keuzes heb jij gemaakt of (nog) niet? Van welke ervaring van jou kunnen wij leren? Laat het me weten!

Immers, ook in ons leiderschap dragen wij bij aan Excellent onderwijs, voor iedereen!

Alvast bedankt voor jullie reacties.

Remko Keizerwaard

Remko Keizerwaard

Auteur

remko@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Er komt een vrouw bij de dokter…

  Over een teveel aan adviezen en ‘behandelplannen’. Vorige week sprak ik een beginnend leidinggevende tijdens een van mijn werkzaamheden ergens in Nederland. Zij is net gestart in haar nieuwe rol en is uiteraard heel enthousiast en gedreven om haar team en het...

Lees meer

Terugblik 2018

  We kijken terug op een prachtig onderwijsjaar. 2018 heeft veel gebracht. In deze animatie een korte terugblik op mijn jaar. Ik wil jullie hartelijk danken voor de mooie samenwerking en het lezen van onze blogs. Hele fijne kerstdagen en in 2019 gaan we er weer...

Lees meer

Terugblik 2018

Terugblik 2018

We kijken terug op een prachtig onderwijsjaar. 2018 heeft veel gebracht. In deze animatie een korte terugblik op mijn jaar. Ik wil jullie hartelijk danken voor de mooie samenwerking en het lezen van onze blogs. Hele fijne kerstdagen en in 2019 gaan we er weer tegenaan!

 

Remko Keizerwaard

Remko Keizerwaard

Auteur

remko@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Er komt een vrouw bij de dokter…

  Over een teveel aan adviezen en ‘behandelplannen’. Vorige week sprak ik een beginnend leidinggevende tijdens een van mijn werkzaamheden ergens in Nederland. Zij is net gestart in haar nieuwe rol en is uiteraard heel enthousiast en gedreven om haar team en het...

Lees meer

Onderwijskundig leiderschap, ….. ehhh …..

Onderwijskundig leiderschap, ….. ehhh …..

Een aantal weken geleden hebben wij met een aantal collega’s van onderwijsadviesbureau Dekkers een masterclass gehouden over leiderschap in het beroepsonderwijs. Samen met collega’s van diverse scholen uit het land hebben we nagedacht over wat dit nu eigenlijk is: onderwijskundig leiderschap. Diverse voorbeelden van nieuw leiderschap, nieuwe organisatievormen en uiteraard ook de daarbij behorende knelpunten kwamen aan bod.

Zelf mocht ik ook zitting nemen aan deze gesprekstafel om daar, samen met andere collega’s, inzichten en ervaringen te delen. Voor ons bureau een eerste stap in het verder ontrafelen van het vraagstuk wat leiderschap in het onderwijs nu eigenlijk precies inhoudt. Graag zou ik deze verkenning doorzetten en een aantal thema’s via deze weg, samen met jou, verder verkennen en bespreken.

 

Wat vinden we tegenwoordig belangrijk? Laat ons verlangen naar de zee!

In bijna alle onderwijsinstellingen spreken we tegenwoordig over onderwijskundig leiderschap. Blijkbaar zijn we niet meer op zoek naar managers of leidinggevenden, maar veel meer naar leiders. Wat betekent leiderschap eigenlijk en waarom vinden we dat in deze tijd zo belangrijk? Dit doet me denken aan een uitspraak die ik ooit eens heb gehoord tijdens een leergang over leiderschap. De docent in deze leergang omschreef het verschil tussen een manager en een leider aan de hand van dit citaat:

“Als je een schip wilt bouwen, moet je werklui niet opdragen hout te verzamelen, je moet niet het werk verdelen en orders geven. Leer in plaats daarvan mensen eerst te verlangen naar de eindeloze zee.”

Antoine de Saint-Exupéry (1900-1944).

Zeggen we daarmee dan ook dat we tegenwoordig in de aansturing van het onderwijs en de teams niet meer op zoek zijn naar werkverdeling, orders, structuren en dergelijke? Werken we nu veel meer vanuit een verlangen? En zo ja, wat is dat dan, een verlangen? Welk verlangen is dat dan en van wie is dit verlangen? Bij wie van jullie staat het verlangen als vast agendapunt op de teamvergadering?
En welke gesprekken voeren jullie daar dan over?

 

Verlangen of toch verplichten?

Stel nu dat leiderschap inderdaad zou staan voor het leren verlangen. Verlangen naar iets groters om mensen in beweging te krijgen en ruimte te geven om dat te doen wat nodig is, zoals bijvoorbeeld een zeewaardig schip bouwen. Dan zou onderwijskundig leiderschap kunnen staan voor het leren verlangen naar een omgeving waar goed onderwijs gegeven wordt. Onderwijs dat voldoet aan dat wat er nu en in de toekomst nodig is.

Maar is dit ook echt waar wij naar op zoek zijn in onderwijskundig leiderschap? Ik hoef maar even te zoeken naar informatie over dit thema en ik vind van de onderwijsinspectie het onderwijsverslag 2015/2016. In dit verslag wordt onderwijskundig leiderschap in het mbo als volgt omschreven:

Goede onderwijskundige leiders ontwikkelen een visie voor hun instelling of team. Die visie is gebaseerd op hun persoonlijke en professionele waarden, passend bij de waarden van de organisatie. Ze dragen deze visie bij elke gelegenheid uit en beïnvloeden hun medewerkers en andere belanghebbenden om deze visie te delen. De overtuigingen, structuren en activiteiten in een instelling zijn erop gericht om deze gedeelde visie te bereiken (Bush en Clover, 2012).

Ehh, … als ik het dus goed begrijp zijn goede leiders volgens de inspectie dus in staat een visie te formuleren die past bij hun waarden en die van de organisatie. Zij zijn in staat hun medewerkers te beïnvloeden, zodanig dat zij deze visie ook delen. Naar mijn idee staat dit haaks op wat leiderschap zou moeten zijn volgens Antoine de Saint Exupéry.

Of dit nu zo erg is durf ik ook wel weer te betwijfelen, maar toch. Als ik kijk naar mijn dagelijkse werk in de diverse scholen in Nederland herken ik deze tegenstrijdigheid wel. Teams ‘moeten’ zich ontwikkelen als professionele leergemeenschap, eigenaar zijn van het eigen onderwijs, in control zijn, aandacht geven aan iedere individuele student, zicht houden op de onderwijsrendementen en deze ook weten te beïnvloeden, zorgen voor voldoende instroom, enzovoorts. Dit alles vooral volgens de (onderwijs)visie en beleidslijnen van de organisatie waar zij voor werken. Of dit nu het leiderschap is dat het verlangen in het onderwijsteam zal aanwakkeren …

 

Ons verlangen in de praktijk

Natuurlijk begrijp ik de behoefte van een organisatie om bepaalde structuren of doelstellingen in gezamenlijkheid te willen realiseren. Als ieder teamlid zijn of haar eigen verlangen mag verwezenlijken, ontstaan er zeker knelpunten die ook niet wenselijk zullen zijn. Wel vraag ik mij af of we op dit moment de juiste dingen doen. Of we in balans zijn.

Een paar voorbeelden, op dit moment actueel in vrijwel iedere onderwijsorganisatie: formatiebesprekingen die gebaseerd zijn op aantallen en interne mobiliteit in plaats van kwaliteit en ontwikkelvraagstukken, boekenlijsten met centraal vastgestelde titels en licentieovereenkomsten ondanks dat we niet weten of de studenten deze materialen ook echt nodig hebben, roostering op basis van optimale lokaalbezetting en efficiënt ruimtegebruik ongeacht de doelgroep en opleidingswensen. Kortom: minder aandacht voor het verlangen naar goed onderwijs, meer aandacht voor processen en procedures. Juist in deze fase van het schooljaar lijkt leiderschap
te veranderen in management en is de onderwijskundige expertise alvast op zomervakantie!

 

Onderwijskundig leiderschap, op zoek naar de juiste balans

Hoe zorgen we er nu voor dat we ook in deze fase van het jaar, volop in de voorbereiding op het nieuwe schooljaar, de juiste balans weten te houden? Hoe blijven we werken vanuit de bedoeling: excellent onderwijs voor iedereen? Hoe blijven we als team eigenaar van ons onderwijs en de organisatie die daarbij past? Hoe blijven we ons betrokken voelen bij de studenten die volgend schooljaar bij ons binnen komen? Ik blijf het lastig vinden en ik ben steeds op zoek naar de juiste balans in de beslissingen die ik hierin neem.

Hoe doe jij dat? Heb jij een manier gevonden om in alle besluiten die genomen moeten worden de juiste, onderwijskundige, balans te houden? Heb jij het idee dat jullie werken aan een verlangen?

Ik nodig je van harte uit om dit met mij te delen. Samen met jou denk ik graag verder na over dit thema en wie weet vinden we een antwoord om tot deze juiste balans te komen! Leiderschap in contact met het onderwijs, het team en organisatie waar je voor werkt.
Ik verlang ernaar..

Remko Keizerwaard

Remko Keizerwaard

Auteur

remko@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Er komt een vrouw bij de dokter…

  Over een teveel aan adviezen en ‘behandelplannen’. Vorige week sprak ik een beginnend leidinggevende tijdens een van mijn werkzaamheden ergens in Nederland. Zij is net gestart in haar nieuwe rol en is uiteraard heel enthousiast en gedreven om haar team en het...

Lees meer

Terugblik 2018

  We kijken terug op een prachtig onderwijsjaar. 2018 heeft veel gebracht. In deze animatie een korte terugblik op mijn jaar. Ik wil jullie hartelijk danken voor de mooie samenwerking en het lezen van onze blogs. Hele fijne kerstdagen en in 2019 gaan we er weer...

Lees meer

“Om te leren van je fouten, moet je eerst weten dat je fouten maakt.”

“Om te leren van je fouten, moet je eerst weten dat je fouten maakt.”

Philo van Alexandrië (20 v. C. – 50 n. C.)

Verslaafd aan organiseren - Tjip de Jong“Organisaties die verslaafd zijn [aan organiseren, red.] besteden een groot deel van hun tijd aan zinloze activiteiten. Deze activiteiten sluipen erin vanuit een dieperliggende wens om structuur en routines te creëren die een vorm van collectief belang zouden dienen”.

Deze twee zinnen uit het boek ‘Verslaafd aan organiseren’ van Tjip de Jong malen door mijn hoofd. In mijn werk als onderwijskundig adviseur kom ik dagelijks over de vloer bij diverse onderwijsinstellingen en onderwijsteams. De collega’s die ik daar ontmoet gunnen mij een blik in hun dagelijks bestaan en vertellen mij de dilemma’s en ontwikkelvraagstukken waar zij dagelijks mee bezig zijn. Diverse thema’s komen voorbij; vraagstukken over onderwijsontwikkeling, teamontwikkeling, organisatie-ontwikkeling, persoonlijk leiderschap, pedagogiek en didactiek, enzovoorts. Thema’s waaraan ik graag mijn steentje bijdraag om die onderwijsteams waar ik mee samenwerk een stapje verder te brengen.

Als ik door mijn oogharen kijk en denk aan de projecten waar ik op dit moment bij betrokken ben, herken ik veel van de woorden van Tjip. Veel van de ontwikkelvragen die urgent zijn voor de onderwijsteams waar ik mee samenwerk, moeten worden opgelost met behulp van reeds vastgelegde beleidsnotities over onderwijs- of teamontwikkeling. Inderdaad vanuit een wens van de organisatie om structuur en routine in het werk aan te brengen. Of het nu gaat om het aantal uren Burgerschap, de organisatie van keuzedelen, de werkwijze in ons team – we zijn immers allemaal zelfsturend! – en onze teamontwikkeling, alles is (centraal) vastgelegd en bepaald.

Inspraak genoeg!

Natuurlijk, we hebben allemaal onze bijdrage mogen leveren aan die documenten: we zijn uitgenodigd om deel te nemen aan strategische bijeenkomsten, instellingsbrede vakgroepoverleggen, klankbordgroepen, enzovoorts. Inspraak genoeg. Sessies die bedoeld zijn om recht te doen aan de enorme diversiteit van ons onderwijs en de teams die werkzaam zijn in de school. Dit levert een schat aan informatie op, die vervolgens gekanaliseerd moet worden en verwerkt wordt tot één richtinggevende beleidsnotitie met bijbehorend implementatieplan.

En dan gebeurt het…

…. weg met de diversiteit en verscheidenheid! Op naar structuur en routine! Ineens is ieder team en ieder onderwijsprogramma gelijk en moet het lukken om aan de gevraagde doelstellingen te voldoen binnen het afgesproken tijdspad dat er beschikbaar wordt gesteld.

Vanuit de organisatie, vaak vertegenwoordigt door leidinggevenden en adviseurs van stafafdelingen, wordt er gewerkt aan bijeenkomsten waar vooral wordt gekeken naar het belang van de verandering of ontwikkeling. En terecht, een verandering tot stand laten komen lukt vooral als de medewerkers die voor de verandering moeten gaan zorgen er ook echt de noodzaak van in zien. Urgentie ervaren.

Verken de beginsituatie

Een belangrijke stap die vervolgens in het veranderproces onvoldoende aandacht krijgt, is het bepalen van de beginsituatie van ieder team, of teamlid. Immers, in aanloop naar de nieuwe structuur of routine hebben we juist gretig gebruik gemaakt van deze diverse invalshoeken. Daar hebben we erkend dat ieder team, teamlid of onderwijsprogramma start vanuit een ander vertrekpunt. Waarom? Historie en ervaring. Veel teams hebben ervaringen opgedaan in het samenwerken als team, in de samenwerking met het bedrijfsleven, in de samenwerking met studenten en leidinggevenden en ga zo maar door. Deze ervaring maakt dat teams staan waar ze nu zijn. Ieder met een eigen geschiedenis.

Dikke stroop

Klinkt wel als heel vertragend en erg dikke stroop, vind je niet? Nee! Juist door goed te kijken wat er nu is, kun je ook zien welke stappen er gezet moeten worden om te komen waar we straks willen zijn. Ontwikkelstappen van dit specifieke team of onderwijsprogramma. De juiste stappen. En dat zijn wellicht niet de stappen die het implementatieplan voorschrijft. En dat ziet er wellicht ook anders uit dan is omgeschreven in de nieuwe structuur of routine in de beleidsnotitie. Hoe mooi zou het zijn als elk onderwijsteam een eigen implementatieplan mag maken bij het invoeren van de nieuwe procedures en routines.

Verwaarloosde organisaties - Joost KampenStop de verwaarlozing

Waarom is dit eigenlijk zo belangrijk?

Voor mij ligt een deel van het antwoord op deze vraag verscholen in de theorie van de ‘verwaarloosde organisaties’ van Joost Kampen. In zijn boek beschrijft hij het thema verwaarlozing in relatie tot de wijze waarop organisaties – of teams – geleid worden. Door een gebrek aan sturing en/of begeleiding ontstaat er ruimte voor ongewenst gedrag en gewenning aan ongewenst gedrag. Dit kan op termijn weer leiden tot achterstand in de ontwikkeling van een professioneel team of organisatie.

Maar hoe verhoudt dit zich dan tot mijn eerder beschreven behoefte aan structuur en routines in onze organisatie? Dit zorgt toch juist wel voor duidelijke sturing en begeleiding? Nou, dat durf ik in twijfel te trekken. De structuur en duidelijkheid waar Joost Kampen over spreekt is bedoeld in relatie tot waar het team, of de organisatie, op dat moment staat. Anders gezegd: het gaat hier over opvoeden, passend bij het ontwikkelstadium waar het individuele kind op dat moment is. Niet waar gemiddeld genomen zijn of haar leeftijdgenoten op dat moment zouden moeten zijn.

En juist daar wringt de schoen in onze behoefte naar structuur en routines. Hierbij gaan we uit van de grote gemene deler. Ook al lieten we het kind vooraf denken dat zijn of haar behoefte er voor ons echt toe deed. Nu dit toch niet zo blijkt te zijn is het risico groot dat we in onze begeleiding en coaching ook aansluiten bij wat het gemiddelde vraagt. Of, een ander voorbeeld, de hardloper kan het gevoel krijgen een stap terug te moeten doen en de diegene die wat extra hulp nodig heeft, voelt dat hij of zij geen extra ondersteuning krijgt. De middenmoot bepaalt. Hiermee doen we elkaar tekort. Dit kan het begin van verwaarlozing zijn en uitgroeien tot ongewenst gedrag of ontspoorde routines in een team. Collega’s voelen zich minder betrokken tot elkaar, tot het werk dat gedaan moet worden en tot de organisatie waar zij voor werken. Langzaamaan ontwikkelt het beeld dat een team niet wil veranderen of ‘in de weerstand zit’.

De vraag is echter of dit ook zo is. Is het niet veel verstandiger om eerst eens goed te kíjken, aandacht en betrokkenheid te tonen en te onderzoeken wat de beginsituatie is? En van daaruit te werken aan de gewenste ontwikkeling met de begeleiding en ondersteuning die noodzakelijk is. Samen in ontwikkeling, los van verslavende rituelen die ons belemmeren en ons eerder uit elkaar drijven dan bij elkaar brengen.

Je gaat het tenslotte pas zien als je het door hebt. (Johan Cruijff)

Remko Keizerwaard

Remko Keizerwaard

Auteur

remko@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

“Waar een wil is, is een weg”

  … zei mijn moeder altijd als ik zei dat ik iets niet dacht te kunnen. Ik werd opstandig en moedeloos van haar uitspraak, maar toch ging ik er ook over nadenken: wat wilde ik eigenlijk écht en waarom zag ik die weg niet. Het leren nadenken over en voelen van wat...

Lees meer

Veel geluk, gezondheid en vragen voor 2018!

Veel geluk, gezondheid en vragen voor 2018!

Samen op zoek naar High Impact Teamwork

De afgelopen weken hebben wij regelmatig geschreven over de 8 bouwstenen van High Impact Teaching. Deze bouwstenen dragen aantoonbaar bij aan onderwijs dat indruk maakt. Onderwijs waar onze studenten graag aan deel willen nemen. Onderwijs dat uitdagend en stimulerend is. Onderwijs dat er op gericht is op de talenten van onze studenten te ontdekken en zo beste in onze studenten naar boven te halen. Volgens mij hoor ik je nu denken: “Oké, oké, maar dat is nogal wat….” En eerlijk gezegd begrijp ik dat ook wel.

En als ik je nu zou vragen hoe jouw ideale werkomgeving er uit zou moeten zien? Wat is er belangrijk voor jou als professional om je te blijven ontwikkelen en om met energie uit je werk te komen, in plaats van (dood)moe op de bank te ploffen? Wanneer ga jij fluitend naar je werk en kom je vol inspiratie thuis?
Misschien hoor ik je nu wel denken: “Nou, als je het zo vraagt….”

Volgens mij komt het effect van wat we willen we bereiken met High Impact Teaching namelijk verbazend dicht bij wat wij ook belangrijk vinden in ons werk. Volgens mij komen wij ook het meeste tot ons recht in een uitdagende en stimulerende omgeving. Voor ons is het ook belangrijk dat wij onze talenten mogen benutten en hiervoor erkenning krijgen. Erkenning van onze studenten, onze collega’s en onze organisaties. Kortom, wij hebben zelf ook belang bij High Impact Teamwork!

De gedachte over hoe een onderwijsorganisatie zou moeten functioneren om het beste uit haar zelf en haar medewerkers te halen, houdt mij al langer bezig. Is het inderdaad zo dat het werken met resultaat verantwoordelijke teams hier het juiste antwoord op is, of zijn het toch de zelfsturende teams? Is een leidinggevende in het middenkader nu beter integraal verantwoordelijk voor het eindresultaat of gaat het toch meer om zijn of haar onderwijskundig leiderschap? Hoe zouden ondersteunende diensten zich het beste kunnen manifesteren in de organisatie of heeft deze stafafdeling juist een meer leidende rol? Wat is eigenlijk het verschil tussen een ondersteunende dienst en een stafafdeling?

Veel vragen waar ik graag het komend jaar mijn tanden eens in wil gaan zetten. Misschien nog niet eens met de bedoeling om hier een eensluidend antwoord op te kunnen geven, maar vooral om beter te leren kijken naar organisaties waar ik aan het werk mag gaan. Om zo weer nieuwe inzichten op te doen en uiteraard weer een stapje verder te komen in het advies en de ondersteuning aan jullie, onze collega’s uit het werkveld.

In dat licht ben ik in de kerstvakantie begonnen in het boek ‘Reinventing Organizations’ van Frédéric Laloux. Tijdens het lezen stuitte ik op onderstaand citaat:

“Als je een bepaald hulpmiddel toepast, pas je ook de managementfilosofie toe die erin besloten ligt” van Clay Shirky.

Volgens mij een aardige gedachte om de komende tijd in jouw en mijn werk eens mee te nemen. Welke hulpmiddelen worden er gebruikt als managementinformatie systeem, als leerlingvolgsysteem, als kwaliteitszorgsysteem, enzovoorts. Uit welke stappen en verslaglegging bestaat jouw HR-cyclus? Kun je altijd en overal inloggen op het netwerk en heb je een telefoon van de zaak? Hoe vergaderen jullie en wie bepaald daarbij de agenda?
Zo maar wat voorbeelden waar ik aan denk als ik het citaat van Clay Shirky lees en het woord hulpmiddel probeer goed te begrijpen. Nu nog op zoek naar de filosofie die er achter ligt bij de organisaties waar ik de komende maanden aan het werk mag gaan. Daarbij ben ik natuurlijk ontzettend nieuwsgierig of deze filosofie (en) overeenkomen met het gekozen model van aansturing en of ze elkaar kunnen versterken. Leiden ze ook daadwerkelijk tot het gewenste resultaat en draagt het bij aan High Impact Teaching?

Natuurlijk ben ik ook ontzettend nieuwsgierig naar jullie ervaringen en gedachtes hierover. Zijn er misschien ‘best practises‘ waar we meer van kunnen leren? Ik hoor graag van jullie en neem jullie kennis en ervaring graag mee in mijn zoektocht!

Ik wens jullie een heel mooi, onderzoekend en goed onderwijs jaar toe. Een jaar waar in al jouw dromen en wensen uit mogen komen en we in goede gezondheid over 365 dagen de balans op mogen maken: het was een goed jaar. Een jaar waarin we misschien wel tot nieuwe inzichten kunnen komen en zo weer een stapje verder komen in ons doel: Excellent onderwijs voor iedereen!

Remko Keizerwaard

Remko Keizerwaard

Auteur

remko@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

“Waar een wil is, is een weg”

  … zei mijn moeder altijd als ik zei dat ik iets niet dacht te kunnen. Ik werd opstandig en moedeloos van haar uitspraak, maar toch ging ik er ook over nadenken: wat wilde ik eigenlijk écht en waarom zag ik die weg niet. Het leren nadenken over en voelen van wat...

Lees meer

Samen op zoek naar High Impact Teamwork

De afgelopen weken hebben wij regelmatig geschreven over de 8 bouwstenen van High Impact Teaching. Deze bouwstenen dragen aantoonbaar bij aan onderwijs dat indruk maakt. Onderwijs waar onze studenten graag aan deel willen nemen. Onderwijs dat uitdagend en stimulerend is. Onderwijs dat er op gericht is op de talenten van onze studenten te ontdekken en zo beste in onze studenten naar boven te halen. Volgens mij hoor ik je nu denken: “Oké, oké, maar dat is nogal wat….” En eerlijk gezegd begrijp ik dat ook wel.

En als ik je nu zou vragen hoe jouw ideale werkomgeving er uit zou moeten zien? Wat is er belangrijk voor jou als professional om je te blijven ontwikkelen en om met energie uit je werk te komen, in plaats van (dood)moe op de bank te ploffen? Wanneer ga jij fluitend naar je werk en kom je vol inspiratie thuis?
Misschien hoor ik je nu wel denken: “Nou, als je het zo vraagt….”

Volgens mij komt het effect van wat we willen we bereiken met High Impact Teaching namelijk verbazend dicht bij wat wij ook belangrijk vinden in ons werk. Volgens mij komen wij ook het meeste tot ons recht in een uitdagende en stimulerende omgeving. Voor ons is het ook belangrijk dat wij onze talenten mogen benutten en hiervoor erkenning krijgen. Erkenning van onze studenten, onze collega’s en onze organisaties. Kortom, wij hebben zelf ook belang bij High Impact Teamwork!

De gedachte over hoe een onderwijsorganisatie zou moeten functioneren om het beste uit haar zelf en haar medewerkers te halen, houdt mij al langer bezig. Is het inderdaad zo dat het werken met resultaat verantwoordelijke teams hier het juiste antwoord op is, of zijn het toch de zelfsturende teams? Is een leidinggevende in het middenkader nu beter integraal verantwoordelijk voor het eindresultaat of gaat het toch meer om zijn of haar onderwijskundig leiderschap? Hoe zouden ondersteunende diensten zich het beste kunnen manifesteren in de organisatie of heeft deze stafafdeling juist een meer leidende rol? Wat is eigenlijk het verschil tussen een ondersteunende dienst en een stafafdeling?

Veel vragen waar ik graag het komend jaar mijn tanden eens in wil gaan zetten. Misschien nog niet eens met de bedoeling om hier een eensluidend antwoord op te kunnen geven, maar vooral om beter te leren kijken naar organisaties waar ik aan het werk mag gaan. Om zo weer nieuwe inzichten op te doen en uiteraard weer een stapje verder te komen in het advies en de ondersteuning aan jullie, onze collega’s uit het werkveld.

In dat licht ben ik in de kerstvakantie begonnen in het boek ‘Reinventing Organizations’ van Frédéric Laloux. Tijdens het lezen stuitte ik op onderstaand citaat:

“Als je een bepaald hulpmiddel toepast, pas je ook de managementfilosofie toe die erin besloten ligt” van Clay Shirky.

Volgens mij een aardige gedachte om de komende tijd in jouw en mijn werk eens mee te nemen. Welke hulpmiddelen worden er gebruikt als managementinformatie systeem, als leerlingvolgsysteem, als kwaliteitszorgsysteem, enzovoorts. Uit welke stappen en verslaglegging bestaat jouw HR-cyclus? Kun je altijd en overal inloggen op het netwerk en heb je een telefoon van de zaak? Hoe vergaderen jullie en wie bepaald daarbij de agenda?
Zo maar wat voorbeelden waar ik aan denk als ik het citaat van Clay Shirky lees en het woord hulpmiddel probeer goed te begrijpen. Nu nog op zoek naar de filosofie die er achter ligt bij de organisaties waar ik de komende maanden aan het werk mag gaan. Daarbij ben ik natuurlijk ontzettend nieuwsgierig of deze filosofie (en) overeenkomen met het gekozen model van aansturing en of ze elkaar kunnen versterken. Leiden ze ook daadwerkelijk tot het gewenste resultaat en draagt het bij aan High Impact Teaching?

Natuurlijk ben ik ook ontzettend nieuwsgierig naar jullie ervaringen en gedachtes hierover. Zijn er misschien ‘best practises‘ waar we meer van kunnen leren? Ik hoor graag van jullie en neem jullie kennis en ervaring graag mee in mijn zoektocht!

Ik wens jullie een heel mooi, onderzoekend en goed onderwijs jaar toe. Een jaar waar in al jouw dromen en wensen uit mogen komen en we in goede gezondheid over 365 dagen de balans op mogen maken: het was een goed jaar. Een jaar waarin we misschien wel tot nieuwe inzichten kunnen komen en zo weer een stapje verder komen in ons doel: Excellent onderwijs voor iedereen!