De jaaropening

De jaaropening

Eind augustus, begin september. Op vrijwel alle scholen in Nederland start het nieuwe schooljaar en hierbij mag een jaaropening uiteraard niet ontbreken! Deze week realiseerde ik mij dat ik dit jaar alweer mijn 15e jaaropening zal gaan bijwonen. Geen record uiteraard, maar best een respectabel aantal, al zeg ik het zelf. Ik kijk altijd wel uit naar deze bijeenkomst en ben vaak nieuwsgierig naar wat er allemaal gepresenteerd gaat worden. En jij? Herken je mijn nieuwsgierigheid?

Ik heb eigenlijk nooit echt goed onderzocht waar het fenomeen jaaropening vandaan komt en met welke bedoeling deze bijeenkomst ooit bedacht is. Wat ik wel weet, is dat deze bijeenkomsten vaak uit diverse onderdelen zijn opgebouwd: tijd om elkaar te ontmoeten en te luisteren naar elkaars vakantie verhalen, een welkomstwoord door de voorzitter van het college van bestuur, een gastspreker, inspirerende en richtinggevende doelstellingen voor het aankomend schooljaar, prestaties of presentaties door studenten en, last-but-not-least, minder leuke (vaak administratieve) zaken die echt om aandacht en inzet vragen van alle medewerkers. Daarna koffie met gebak en op weg naar de docentenkamer om dit alles in kleine kring nog eens dunnetjes over te doen en de eerste problemen in de docentenroosters op te halen…

De aandacht verslapt

Het valt mij op dat de aandacht van het publiek tijdens een jaaropening al vrij snel wil verslappen. De eerste mobieltjes worden al tijdens het welkomstwoord tevoorschijn gehaald. En dat is meestal niet om een foto te maken…. Natuurlijk, hoe beter de spreker, hoe langer het lukt om het publiek in de zaal geboeid en betrokken te houden, maar toch. Het blijft lastig. Het is soms ook zo saai. En dat terwijl we juist samen komen om met elkaar het nieuwe schooljaar ‘af te trappen’ en vol goede moed en inspiratie onze studenten te verwelkomen de komende weken. Waarom praten veel collega’s dan over ‘verplicht aanwezig zijn’ en zijn we blij als het over is? Waar gaat het dan mis?

Dit deed mij denken aan een gesprek dat ik kort voor de zomervakantie had met een aantal collega’s. Wij spraken over veranderen en welke rol regels en routines hierin hebben. Als je wilt veranderen, is het belangrijk om juist naar deze regels en routines te kijken en ze ook ter discussie te durven stellen. Waarom doen we de dingen zoals we ze nu doen? Waarom doen we een jaaropening zoals we die nu doen?

Jaaropening 2.0, maar hoe dan?

Wat zou er gebeuren als we de opening van een schooljaar eens heel anders aanvliegen? Komen we dan steeds met alle medewerkers op een plek bij elkaar? Gaan we dan nog steeds allemaal zitten en luisteren naar de sprekers en de thema’s die zij graag met ons willen bespreken? Wat zou dan ons doel zijn met deze bijeenkomst? Gaat het dan nog steeds om ontmoeten, inspireren en informeren, of zijn er dan andere doelstellingen belangrijk?

Deze vragen dwarrelden door mijn hoofd toen ik mij realiseerde dat ook ik binnenkort weer bij een jaaropening aanwezig zal zijn. Wie weet een bijeenkomst met een andere opzet en doelstelling dan ik tot nu toe heb meegemaakt! Ik ga er in ieder geval met andere ogen naar kijken, op zoek naar antwoorden op mijn vragen over deze traditie.

De jaaropening voor studenten

Terwijl ik zo aan het nadenken was over de het fenomeen jaaropening, realiseerde ik mij ook dat DE introductieweek voor studenten eigenlijk niet veel anders dan een hele lange jaaropening. Ook hier zie ik de behoefte bij veel collega’s om (nieuwe) studenten tijdens deze week te ontmoeten, informeren en inspireren. Veelal aan de hand van diverse activiteiten die gedurende week de revue passeren. Ondanks dat veel onderwijsteams ontzettend hun best doen om een aansprekend en gevarieerd programma neer te zetten, zijn studenten vaak ontevreden. Het programma is niet leuk, het ontbreekt aan goede informatie en het rooster is ook ….. Misschien hebben we hier ook last van bestaande regels en routines?

Ik heb mij in ieder geval voorgenomen om dit jaar eens heel goed te kijken en veel vragen te stellen over de jaaropening, zowel bij docenten als studenten. Wie weet kom ik tot nieuwe en verrassende inzichten! Doe jij ook mee?

Ik wens je in ieder geval een ontzettend goed, leerzaam en prikkelend nieuw schooljaar toe!

Remko Keizerwaard

Remko Keizerwaard

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

De jaaropening

De jaaropening

  Eind augustus, begin september. Op vrijwel alle scholen in Nederland start het nieuwe schooljaar en hierbij mag een jaaropening uiteraard niet ontbreken! Deze week realiseerde ik mij dat ik dit jaar alweer mijn 15e jaaropening zal gaan bijwonen. Geen record...

Lees meer
Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

   “Studenten zijn geobsedeerd door hun mobieltje, het lijkt wel alsof het apparaat aan hun handen is vastgelijmd” hoor ik een docent klagen wanneer ik de docentenkamer binnenloop. “Je zou haast denken dat het nu wel zo ongeveer ingeburgerd zou zijn, het gebruik...

Lees meer
Wat doet stress met ons brein?

Wat doet stress met ons brein?

  Lekker aan het genieten? Verdiend! Kun je je de laatste weken voor de zomerstop nog herinneren? Stress… Een overvolle agenda, vergaderingen, lessen voorbereiden, nakijken, het huishouden, sporten en dan nog alle bezoekjes aan vrienden en familie. Dit kan aardig...

Lees meer

Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

 “Studenten zijn geobsedeerd door hun mobieltje, het lijkt wel alsof het apparaat aan hun handen is vastgelijmd” hoor ik een docent klagen wanneer ik de docentenkamer binnenloop. “Je zou haast denken dat het nu wel zo ongeveer ingeburgerd zou zijn, het gebruik van telefoons in de klas. En toch hoor ik nog steeds bij docenten frustratie, maar vooral bezorgdheid als het gaat over hoe je studenten van hun mobiele minicomputer afkrijgt. In dit blog hoop ik deze frustratie en bezorgdheid te verminderen zodat we telefoons niet meer alleen zullen zien als afleiding, maar kunnen gebruiken als een toegevoegde waarde in de klas.   

In de tijd waarin we nu leven zijn mobiele telefoons of smartphones niet meer weg te denken uit het dagelijkse straatbeeld en in het onderwijs is het zeker niet anders. Doordat het telefoongebruik in de afgelopen jaren in een razendsnel tempo is toegenomen, heeft het onderwijs geen kans gehad om hierop te anticiperen. Vaak ontbreekt een passend schoolbeleid, waardoor veel docenten vaak niet weten hoe ze moeten omgaan met smartphones in de klas.

Zelf ben ik ook werkzaam als docent. Ik geef les op een middelbare school aan leerlingen van het vmbo. Hierdoor kan ik me wel herkennen in de frustratie en bezorgdheid van docenten. Ik zie namelijk ook dat de smartphone voor veel studenten onmisbaar is geworden en dat ze met moeite het apparaat in hun tas laten liggen tijdens een les. Naar mijn mening is deze obsessie niet alleen voor docenten, maar zeker ook voor studenten lastig en daarom vind ik dat wij als docenten een taak hebben om hen te leren dit gebruik te reguleren. Misschien zou je wel graag een verbod zien op smartphones in de klas, maar dit is vaak moeilijk te hanteren in het beroepsonderwijs. Niet alleen vanwege de leeftijd, maar vooral, omdat smartphones onderdeel uitmaken van deze maatschappij en studenten moeten leren hoe ze ermee om moeten gaan en dat is niet mogelijk als het verboden wordt.

Het is dus belangrijk dat we studenten leren hoe ze het gebruik van hun smartphone zelf kunnen reguleren. De volgende tips van Remco Pijpers en Wietse van Bruggen kunnen jou daarbij helpen. Bedenk daarbij wel goed dat zelfregulatie een proces is, dat niet van de ene op de andere dag kan ontstaan. Stop er dus de nodige energie in.

Tip 1; Les-ideeën voor zelfregulatie

  • Oefen zelfregulatie met studenten. Begin eenvoudig en maak het daarna elke les steeds moeilijker: laat ze drie minuten een beeldschermtekst lezen, zonder toe te geven aan de verleiding een ander scherm te openen. Verleng de tijd vervolgens naar vier minuten en bouw de tijd steeds verder op. Maak er een sport van!
 Notificaties
Instagram 
Facebook 
WhatsApp 
Snapchat 
Inkomende telefoongesprekken 
Overig 
  • Laat studenten tijdens de les hun telefoon aanzetten, met het volume op z’n hardst. Geef elke student een schema met verschillende categorieën zoals Instagram, Facebook, WhatsApp, Snapchat, inkomende gesprekken en overig en laat ze vervolgens elke keer turven wanneer ze een notificatie krijgen. In een klassengesprek kan de opdracht vervolgens worden geëvalueerd en kan bepaald worden hoe studenten het hebben ervaren, hoe ze thuis omgaan met al die meldingen en hoe ze ervoor kunnen zorgen dat ze zich blijven focussen op hun huiswerk.

Tip 2; Kijk verder dan de smartphone

Het telefoongebruik is niet de enige bron van afleiding in een klas; ook via (verplichte!) tablets, chromebooks of laptops kunnen studenten gebruik maken van sociale media, gamen en bijvoorbeeld Netflix. Zorg voor interactieve lessen, waardoor studenten betrokken blijven bij jouw les. Maak daarnaast een aanpassing in de klasopstelling waardoor je makkelijk door het lokaal kan lopen en een goed overzicht hebt van wat er op de schermen gebeurt. Wil jij meer informatie over de verschillende manieren waarop je tafels in een lokaal kunt rangschikken en met welk doel je dit kunt doen? De blog van Claudia, kan je dan zeker helpen.

Tip 3; Maak duidelijke afspraken met studenten

Bij lesobservaties merk ik dat er vaak geen afspraken zijn gemaakt over telefoon- en laptopgebruik tijdens de les. Dit blijkt bijvoorbeeld uit de volgende situatie: Studenten komen het klaslokaal binnen en gaan zitten. Ze leggen hun telefoon op tafel en maken hun laptop open. Vervolgens begint de docent met de introductie van de les. De studenten maken aantekeningen… tenminste vanuit de positie van de docent lijkt dit het geval te zijn. Het tegendeel is echter in veel gevallen waar; niet alleen een Word-document wordt geopend, ook WhatsApp, Facebook en Instagram verschijnen op veel schermen in beeld.
Maak daarom gezamenlijk duidelijke afspraken over telefoon- en laptopgebruik. Wanneer zit het mobiel device in de tas? Wanneer op tafel? Wanneer is de laptop dicht en wanneer open? Ontwerp daarin samen met de studenten duidelijke afspraken en hou er ook samen aan vast!

Tip 4; Bevorder de ICT-bekwaamheid van jou en je team

Laptops, smartphones, chromebooks en tablets kunnen ook een bijdrage leveren aan het onderwijs. Is het misschien niet zo dat onze frustratie en bezorgdheid ook wel een beetje is gericht op het feit dat we zelf niet zo goed weten hoe we er mee om moeten gaan? Het is daarom zinvol om als docent je kennis en vaardigheden verder te ontwikkelen op het gebied van ICT. Maak gebruik van de expertise van docenten of van je studenten die smartphones en andere devices inzetten in de les en wordt zelf een expert.

Heb jij slimme of creatieve oplossingen bedacht voor het zelfreguleren van smart-apparaten bij studenten? Deel ze hieronder met de andere lezers. Samen weten we meer!

Bronnen

Pijpers, R. & Bruggen, W. van (2019). Schoolbeleid voor smartphones. Geraadpleegd op 17 juni 2019

Groot, C. de (2019). Een andere klassenopstelling doet wonderen. Geraadpleegd op 27 juni 2019

Floor van Venrooij

Floor van Venrooij

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

De jaaropening

De jaaropening

  Eind augustus, begin september. Op vrijwel alle scholen in Nederland start het nieuwe schooljaar en hierbij mag een jaaropening uiteraard niet ontbreken! Deze week realiseerde ik mij dat ik dit jaar alweer mijn 15e jaaropening zal gaan bijwonen. Geen record...

Lees meer
Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

   “Studenten zijn geobsedeerd door hun mobieltje, het lijkt wel alsof het apparaat aan hun handen is vastgelijmd” hoor ik een docent klagen wanneer ik de docentenkamer binnenloop. “Je zou haast denken dat het nu wel zo ongeveer ingeburgerd zou zijn, het gebruik...

Lees meer
Wat doet stress met ons brein?

Wat doet stress met ons brein?

  Lekker aan het genieten? Verdiend! Kun je je de laatste weken voor de zomerstop nog herinneren? Stress… Een overvolle agenda, vergaderingen, lessen voorbereiden, nakijken, het huishouden, sporten en dan nog alle bezoekjes aan vrienden en familie. Dit kan aardig...

Lees meer

Wat doet stress met ons brein?

Wat doet stress met ons brein?

Lekker aan het genieten? Verdiend! Kun je je de laatste weken voor de zomerstop nog herinneren? Stress…

Een overvolle agenda, vergaderingen, lessen voorbereiden, nakijken, het huishouden, sporten en dan nog alle bezoekjes aan vrienden en familie. Dit kan aardig wat stress opleveren. Om echt te ontstressen ben je hopelijk op dit moment aan het genieten van een welverdiende vakantie.

Maar zoals aan alle leuke dingen, komt ook aan onze vakantie weer een einde. We zitten dan weer snel in ons oude ritme. Om niet weer in die stress-valkuil te stappen is het belangrijk dat je nieuwe dingen onderneemt. Daag die prefrontale cortex uit! Spring uit je stoel en beweeg! Luister naar muziek, doe eens iets geks. Doe dit vooral ook nadat je straks ook weer bent opgestart. En doe dit vooral ook met je studenten.

Fijne vakantie nog!

Liza Peeters-Goos

Liza Peeters-Goos

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

De jaaropening

De jaaropening

  Eind augustus, begin september. Op vrijwel alle scholen in Nederland start het nieuwe schooljaar en hierbij mag een jaaropening uiteraard niet ontbreken! Deze week realiseerde ik mij dat ik dit jaar alweer mijn 15e jaaropening zal gaan bijwonen. Geen record...

Lees meer
Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

   “Studenten zijn geobsedeerd door hun mobieltje, het lijkt wel alsof het apparaat aan hun handen is vastgelijmd” hoor ik een docent klagen wanneer ik de docentenkamer binnenloop. “Je zou haast denken dat het nu wel zo ongeveer ingeburgerd zou zijn, het gebruik...

Lees meer
Wat doet stress met ons brein?

Wat doet stress met ons brein?

  Lekker aan het genieten? Verdiend! Kun je je de laatste weken voor de zomerstop nog herinneren? Stress… Een overvolle agenda, vergaderingen, lessen voorbereiden, nakijken, het huishouden, sporten en dan nog alle bezoekjes aan vrienden en familie. Dit kan aardig...

Lees meer

Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

Invoering van een milde vorm van kinderarbeid en andere verfrissende gedachten

Lig je nog lekker? Misschien wordt het tijd om je brein weer wat te activeren. Als warming up voor het nieuwe jaar wil ik jullie graag wijzen op, een voor mij inspirerend,  initiatief van Tjip de Jong: de Tjipcast.

Hoewel niet alle onderwerpen over onderwijs gaan, komt het thema leren bijna altijd terug.

Bijvoorbeeld in het interview met emeritus hoogleraar Human Resource Development Joseph Kessels die een pleidooi doet voor herinvoering van kinderarbeid. Niet om de kinderen uit te buiten maar om het leren te stimuleren. Het is belangrijk om als student gemist te worden wanneer je er niet bent. En dat doe je door jezelf als docent juist onmisbaar te maken. Doordat je met de studenten samenwerkt aan relevante en uitdagende projecten waarbij ieders kennis noodzakelijk is: de expertise van de docent en de onbevangen vragen van studenten. Hierdoor is het voor studenten ondenkbaar om niet aanwezig te zijn tijdens de les. In veel klaslokalen is het nog steeds helaas het geval dat het prettig is als niet alle studenten komen opdagen.

Een boeiende podcast over goed rekenonderwijs met Marcel Schmeier waarin een pleidooi te beluisteren is voor het handhaven van cognitieve leerstrategieen en abstract denken.

Gamification en leren met Michael Hebben als aanrader voor onderwijsvernieuwers.

Is creatief denken te leren met Barthel Brussee.

Doorgeslagen autonomie leidt tot amateurisme van Manon Ruijters.

Kortom tijdens je vakantie echt de moeite waard om via spotify of youtube nieuwe inzichten en verfrissende perspectieven op te doen. Hoe mooi is het om liggend in de zon te professionaliseren.

In de aankomende maanden gaan we samen met Tjip vanuit OAB Dekkers op onderzoek naar de toekomst van ons onderwijs.
Vanaf september maken we elke twee weken een een pod en/of vodcast naar aanleiding van thema’s die in de Tjipcast centraal stonden.

Denk aan het belang van autonomie en zelfregie, heldere instructie, onderwijsinnovatie en de waarde van examineren, gepersonaliseerd leren of ICT-gebruik in het onderwijs. Met interessante gasten uit het onderwijs, met studenten, met het bedrijfsleven en met de wetenschap gaan we op zoek naar antwoord op de vraag: hoe ziet “excellent onderwijs voor iedereen” er uit in 2030. 

Ik wens je nog een mooie zomer.

Vanuit OAB Dekkers werken we graag samen met Tjip de Jong. Tijdens een gemeenschappelijke studiedag voor leidinggevenden werkten we aan leiderschapsmodellen aan de hand van zijn spiekboekje . In het komende jaar gaan we verder samen aan de slag met innovaties van het onderwijs. Tijdens het HIT Event op 21 november in Ede is Tjip ook aanwezig en gaan we live podcasts opnemen. Wanneer je ideeën en gasten wilt voordragen voor een podcast, hoor ik het graag.
Peter Loonen

Peter Loonen

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

  Invoering van een milde vorm van kinderarbeid en andere verfrissende gedachten Lig je nog lekker? Misschien wordt het tijd om je brein weer wat te activeren. Als warming up voor het nieuwe jaar wil ik jullie graag wijzen op, een voor mij inspirerend,...

Lees meer
Wilt u mij helpen met afstuderen?

Wilt u mij helpen met afstuderen?

  Wat is de beste manier om mijn les samen te stellen? Hoe kan ik mijn studenten motiveren? Heeft een video toegevoegde waarde? Dit zijn vragen die elke docent wel eens in gedachten heeft gehad. Omdat een masterscriptie niet zo omvangrijk kan zijn om al deze...

Lees meer
De staat van het onderwijs in Nederland

De staat van het onderwijs in Nederland

  Zorgwekkende bevindingen én hoopvolle perspectieven  Het zal jullie niet ontgaan zijn dat in april het rapport van de Onderwijsinspectie is verschenen over de staat van ons Nederlandse onderwijs. De belangrijkste conclusie luidt als volgt: “Het Nederlandse...

Lees meer

Wil jij veranderen?

Wil jij veranderen?

Einde van het studiejaar

 

We zijn allemaal professionals. En ook gewoon mensen. Zo aan het einde van het studiejaar valt het decorum soms wat weg en komt de ware behoefte boven. En dat is op dat moment vooral: rust! Nadenkend over een blog die in de zomerperiode ook nog wat toevoegt werd ik getriggerd door alles wat er op dat moment om mij heen gebeurde. Getuige zo maar wat uitspraken die ik op de laatste dag van het schooljaar verzamelde op een school waar ik werk.

“Waarom plannen we alles in de laatste week?”

“Zo gaan we dit volgend jaar iet meer doen”.

“Als je al lang in het onderwijs werkt dan weet je dat de laatste paar weken voor de zomer gekkenhuis is. En toch, het gebeurt elk jaar weer.”

“Gek word ik er van”.

“Volgend jaar een cursus timemanagement doen.”

“Hebben we port op school?”

“Wie plant er nou een apv op de laatste dag?”

“Wat ben je eigenlijk aan het doen?”

“Je vraagt teveel.”

“Jij kunt tenminste nog iets slims zeggen. Ik voeg echt niks meer toe“.

“Waarom doen we wat we doen zoals we doen wat we doen….”

“Luister nou eens naar me.”

“Kan dit weg?”

“F*k, ik ben nog iets vergeten.”

“Wat zie je er mooi uit.”

“Laatste loodjes, onzin”.

“Wat zijn jullie recalcitrant aan het doen.”

 

Beste mensen. Het heeft allemaal een functie. We werken toe naar een climax om ons vervolgens te kunnen onderdompelen in een aantal weken loslaten, ontspannen, ontladen, vertragen. En daarna weer opladen. Het is de werkcyclus van het onderwijs. En we doen er met zijn allen aan mee. Je zou je toch gaan afvragen… kunnen we dat niet anders doen? 😉

 

Ik wens elk van jullie toe om te genieten van het niks.

Namens het hele team van OAB Dekkers, een hele fijne vakantie!

 

Marion

Marion van Neerven

Marion van Neerven

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

De jaaropening

De jaaropening

  Eind augustus, begin september. Op vrijwel alle scholen in Nederland start het nieuwe schooljaar en hierbij mag een jaaropening uiteraard niet ontbreken! Deze week realiseerde ik mij dat ik dit jaar alweer mijn 15e jaaropening zal gaan bijwonen. Geen record...

Lees meer
Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

Telefoons in de klas, een vloek of een zegen?

   “Studenten zijn geobsedeerd door hun mobieltje, het lijkt wel alsof het apparaat aan hun handen is vastgelijmd” hoor ik een docent klagen wanneer ik de docentenkamer binnenloop. “Je zou haast denken dat het nu wel zo ongeveer ingeburgerd zou zijn, het gebruik...

Lees meer
Wat doet stress met ons brein?

Wat doet stress met ons brein?

  Lekker aan het genieten? Verdiend! Kun je je de laatste weken voor de zomerstop nog herinneren? Stress… Een overvolle agenda, vergaderingen, lessen voorbereiden, nakijken, het huishouden, sporten en dan nog alle bezoekjes aan vrienden en familie. Dit kan aardig...

Lees meer

De morele doelen van je onderwijs: van Ego-denken naar Eco-denken

De morele doelen van je onderwijs: van Ego-denken naar Eco-denken

In eerdere blogs maar ook in veel van mijn trainingen grijp ik met grote regelmaat terug naar de achterliggende missie van ons onderwijs, of in het bijzonder; van jullie opleiding(en). Wat is eigenlijk je morele grote doel? Wat wil je nu écht bereiken met je studenten? Het onderwijs heeft nooit als enige doel gehad ‘het behalen van een diploma’ en zeker in deze tijd is de opdracht aan elke school veel breder dan dat. Je zou bijna kunnen zeggen dat het diploma pas echt waarde heeft als er ook gewerkt is aan persoonlijke groei, burgerschap, samenwerking, communicatie, creativiteit en kritisch denken (de 21e -eeuwse vaardigheden). Gert Biesta (Het prachtige risico van onderwijs, 2015) heeft het in dit geval over de drie-eenheid van kwalificatie, socialisatie en personificatie.

Elke school zou een ‘lerende school’ moeten zijn waarbij de relatie met de omgeving essentieel is. Ontwikkelingen in de samenleving hebben een rechtstreeks gevolg voor de ontwikkelingen in het onderwijs. De samenleving vraagt van onderwijs om te werken aan een groot adaptief vermogen van de studenten, en het onderwijs kan op haar beurt een grote bijdrage leveren aan betekenis en moraliteit in de samenleving.

Om als onderwijs deze essentiële relatie vorm te geven en te waarborgen zullen we moet afstappen van het Ego-denken en over moeten gaan op Eco-denken. Bij het Ego-denken staan vakinhoud en het behalen van het diploma centraal waardoor zowel de docenten als de studenten zich bezig houden met ‘eigen belang’. Bij het Eco-denken hoort een naar buiten gerichte houding, waarbij betekenisvol met anderen en de wereld gehandeld wordt.

Kort samengevat is dit het verschil tussen die twee:

Ego-denkenEco-denken
Wat heb ik er aan?Wat wil ik bijdragen?
Wat levert me dit op?Wat is belangrijk?
Kan ik mezelf bewijzen?Wat wil ik leren?
Wat werkt voor mij?Wat doet er werkelijk toe?
Waar voel ik me zeker?Maak ik het verschil?
Dit is mijn wereld…Dit is onze wereld…

Als we als onderwijs een wezenlijke bijdrage willen leveren aan het Eco-denken zullen we ervoor moeten zorgen dat onze werkelijke onderwijsmissie ook Eco- en niet Ego-gericht is. Eco-gericht denken betekent dat we echt moeten kijken naar de ontwikkelingen in onze samenleving en de gevolgen  die deze hebben voor de invulling van ons onderwijs.

Zou je als school of opleiding een start willen maken met zo’n missie maar weet je niet waar je dan zou moeten beginnen? Dan zou je eens kunnen kijken naar de huidige tendensen in onze maatschappij en welke positieve consequenties je ziet voor je huidige onderwijs. Hieronder heb ik ze voor je op een rijtje gezet; het is een startdocument om samen met je team(s) richting te gaan geven aan je morele doelen.

Tendensen in onze maatschappijWelke positieve consequenties verbinden we hieraan voor ons onderwijs?
Er is steeds meer sprake van individualisering. Ondanks de vele communicatiemogelijkheden zien we meer vereenzaming en een steeds mindere samenhang in de samenleving.
De maatschappelijke veranderingen en ontwikkelingen in onze maatschappij gaan zeer snel. Steeds meer mensen kunnen dat niet bijbenen en maatschappelijke uitvalverschijnselen nemen toe. Groepen mensen dreigen belangrijke processen niet of heel moeizaam mee te maken. Denk daarbij aan het moderne arbeidsproces met technologieën, administratie, digitalisering, etc. 
Er is in onze samenleving sprake van een toenemende behoefte aan reflectie op waarden en normen, aan duidelijkheid over wat kan en niet kan, wat mag en niet mag. 
De opvatting dat mensen verschillend zijn wint aan kracht. Verschillende manieren van leren, handelen en denken zijn belangrijker dan de verschillen in intelligentie. 
Informatie- en communicatietechnologieën ontwikkelen zich in een hoog tempo en leiden tot veranderingen in leren en verwerken.
Beeldcultuur wordt belangrijker dan woordcultuur: er is een grotere behoefte aan visuele ondersteuning bij het leren.
Communicatie gaat op veel verschillende manieren waarbij plaats (wereldwijd) en tijd (24/7) niet meer van belang zijn.
 
Het wordt steeds duidelijker dat het onderwijs niet mee de unieke plek is waar geleerd wordt. Internet, gaming, clubs…: niet de klas maar het leven van de student is het centrum van leren. 
De vele situaties waarin mensen functioneren, stellen hogere eisen aan communicatie. Bovendien is er in onze samenleving steeds meer behoefte aan mensen met andere kwaliteiten dan kennis. Het gaat steeds meer om zaken als creativiteit, nieuwsgierigheid, samenwerking, communicatie, kunnen omgaan met emoties en doorzettingsvermogen. 
We zien een toename van de verscheidenheid aan samenlevingsvormen. Naast het traditionele gezin zullen eenoudergezinnen, homoseksuele leefverbanden, economische leefeenheden, drie-generatie-families en nog andere relatievormen ervoor zorgen dat jongeren opgroeien in situaties die steeds minder vergelijkbaar zijn. 
De (culturele) diversiteit in onze maatschappij dus ook in onze klassen zal toenemen. 
De overheid zal zich minder gaan bemoeien met allerlei regels voor de scholen maar meer met de kwaliteit van het onderwijs. De eigen verantwoordelijkheid van de school voor het leveren van kwaliteit neemt toe. 
Steeds meer opvoedingstaken worden bij de school gelegd: omgaan met waarden en normen, hygiëne, gezonde levensstijl, culturele vorming, sport, etc. 
Traditionele vaste banen verdwijnen steeds meer. Er is een flexibilisering van de arbeidsmarkt. Mensen worden daardoor steeds meer (hun eigen) ondernemer en maken op een kritische manier hun keuze. 
Kennis veroudert snel. Het aanbod van de opleidingen kan daardoor hun actualiteit verliezen. Een verdere digitalisering en robotisering dragen daar aan bij. 
De wereld wordt relatief steeds kleiner. Door globalisering, nieuwe en makkelijke communicatiemiddelen en makkelijker reizen wordt onze aarde voor veel mensen steeds meer een ‘global city’. Daarnaast hebben gebeurtenissen op de ene plek van de wereld steeds vaker grote(re) gevolgen voor andere plekken op aarde. 
De gevolgen voor de aarde door onze manier van leven en omgaan met de natuur worden steeds negatiever. Zaken als ontbossing, afvalproductie, overbevissing en het opraken van (fossiele) grondstoffen zijn daar enkele veroorzakers van. 
De ontwikkelingen in de omgeving van de school gaan steeds sneller en ingrijpender. Daardoor worden er voortdurend andere eisen gesteld aan de school en de mensen die daar werken. 

Bron: Natuurlijk leren, Jan Jutten cs., Emile Heerkens, OAB Dekkers

Wellicht zie je zelf ook tendensen waarvan je weet en voelt dat ze van betekenis moeten zijn binnen je onderwijs. Neem ze mee!

Nadenken over je onderwijsmissie doe je samen. Dus wellicht zou je bovenstaande lijst ook eens met een groep studenten kunnen bespreken of met een team van een geheel ander type opleiding. Neem ook eens de huidige missie van je opleiding of instelling onder de loep: in hoeverre doen we al de ‘juiste’ dingen? En waar zien we het Eco-denken al terug? Het opstellen van een sterke (morele) missie is de basis voor je verdere onderwijsvisie en het daadwerkelijk eenduidig kunnen uitvoeren van betekenisvol onderwijs voor zowel studenten als voor docenten.

Meer informatie over of  ondersteuning bij een missie en  visie ontwikkeltraject nodig? Neem dan gerust contact met me op via e.heerkens@oabdekkers.nl. Leuke ideeën, goede ervaringen, beren op de weg of uitdagingen? Zet ze in de reacties!

Emile Heerkens

Emile Heerkens

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

De jaaropening

De jaaropening

  Eind augustus, begin september. Op vrijwel alle scholen in Nederland start het nieuwe schooljaar en hierbij mag een jaaropening uiteraard niet ontbreken! Deze week realiseerde ik mij dat ik dit jaar alweer mijn 15e jaaropening zal gaan bijwonen. Geen record...

Lees meer
Wat doet stress met ons brein?

Wat doet stress met ons brein?

  Lekker aan het genieten? Verdiend! Kun je je de laatste weken voor de zomerstop nog herinneren? Stress… Een overvolle agenda, vergaderingen, lessen voorbereiden, nakijken, het huishouden, sporten en dan nog alle bezoekjes aan vrienden en familie. Dit kan aardig...

Lees meer
Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

Podcast-tips: Liggend in de zon professionaliseren

  Invoering van een milde vorm van kinderarbeid en andere verfrissende gedachten Lig je nog lekker? Misschien wordt het tijd om je brein weer wat te activeren. Als warming up voor het nieuwe jaar wil ik jullie graag wijzen op, een voor mij inspirerend,...

Lees meer