Portfolio: betekenisvol voor het leren én beslissen

Portfolio: betekenisvol voor het leren én beslissen

Portfolio: betekenisvol voor het leren én beslissen

De onderwijsflexibilisering is op steeds meer hogescholen een feit. Vaak is het portfolio of een portfolio-assessment een veel gekozen toetsvorm bij dit type onderwijs omdat het de unieke ontwikkeling van een persoon en het resultaat van die ontwikkeling zichtbaar maakt. Meestal wordt dan aan eind van een onderwijsperiode bepaald of de student middels bewijzen van leeruitkomsten de competenties heeft aangetoond en dus ook geleerd heeft. Best gek eigenlijk dat er alleen aan het eind beslist wordt dát er geleerd is.

Hoe kan je nu aan de hand van een portfolio de ontwikkeling van studenten inzichtelijk maken én het leren integreren?

Om een mogelijk antwoord hierop te formuleren, zoom ik op twee thema’s in: het programmatisch toetsen en het belang van feedback(geletterdheid) in het sturen van leren.

 

Programmatisch toetsen

Bij programmatisch toetsen staan de beoogde leerresultaten, onderwijs en toetsen expliciet met elkaar in verbinding. De informatie uit toetsen gebruik je om studenten te begeleiden in hun ontwikkeling en om het onderwijs vorm te geven. Tevens leer je de studenten hiermee om zelf de regie over hun ontwikkeling te laten nemen (Baartman, Schilt, Vleuten, 2020).  

Uitgangspunten van het programmatisch toetsen (zie ook figuur 1):

  • De opleiding richt de toetsing in op basis van leeruitkomsten waarin omschreven is wat de student laat zien aan het eind van een onderwijsperiode.
  • De student verzamelt tijdens het leren verscheidene bewijzen van het leren en vraagt actief feedback aan experts, peers, stage, etc., en reflecteert daar ook weer op. Dit vormen de data-punten. Hij verzamelt alles in zijn portfolio.
  • Student en coach hebben op gezette tijden een tussentijdse evaluatie over de gemaakte ontwikkeling. Hierin laat de student zien waar hij* staat in zijn ontwikkelproces, wat zijn leerdoelen waren en wat hij gedaan heeft met de feedback.
  • De coach en de student formuleren wat er nodig is om de volgende stap te zetten (feedforward) richting het einddoel (feedup). De coach en student nemen een tussentijds voortgangsbesluit. Op basis hiervan stelt de student zijn leerdoelen voor de komende periode op.
  • Aan het einde van een onderwijsperiode vindt er, op basis van het totaalbeeld van het portfolio (bewijzen en reflecties op feedback), een gesprek plaats voor de definitieve beslissing. Voor de student is de uitkomst dan geen verrassing meer omdat hij zelf actief feedback heeft gevraagd, erop heeft gereflecteerd en zijn leren heeft bijgesteld.

 * In deze blog gebruik ik voor de leesbaarheid de mannelijke aanspreekvorm, maar uiteraard bedoel ik hiermee studenten en docenten van alle geslachten.

Figuur 1 (Vleuten& Schuwith, 2005, 2010)

Belang van ontwikkelingsgerichte feedback

Feedback heeft dus bij programmatisch toetsen een cruciale functie in het leren en beslissen. De studenten krijgen op deze wijze inzicht in stappen die zij moet zetten om zich naar het beoogde eindniveau te ontwikkelen. Doordat een student vanuit verschillende perspectieven (medestudenten experts, collega’s, etc) feedback vraagt, vergroot hij de betrouwbaarheid van zijn bewijzen. Carless (2020) stelt dat de feedback het beste werkt als docenten en studenten samenwerken en docenten het feedbackproces zo inrichten dat het studenten tot actie aanzet. Maar dit gaat niet vanzelf.

Feedbackgeletterdheid bij het sturen van leren

Ontwikkelingsgerichte feedback is volgens Carless (2020) in de basis complex, zowel in het geven als in het ontvangen, en dat vergt inspanning van docenten als studenten. Feedbackgeletterdheid (figuur 2) is het hebben van kennis, vaardigheden en strategieën om feedback optimaal benutten en in actie te komen. Voorwaarde is dat een docent/coach een omgeving en leersfeer creëert waarin goede feedback wordt gegeven en waarin het ook veilig en vertrouwd is om elkaar feedback te geven. Het werken aan de feedbackgeletterdheid is dus een belangrijk onderdeel bij het werken met feedback als sturend middel voor leren. Zo worden studenten vaardiger in de bedoeling: waarderen van feedback, oordelen over eigen werk en de feedback en emoties managen.

Samenvattend

In programmatisch toetsen is leren en toetsing verweven. Toetsen en leren wordt gestuurd door een goed ingericht feedbackproces en vraagt feedbackgeletterdheid van studenten en docenten. Het vraagt vooral een visie op het gebruik van het portfolio als niet alleen drager van bewijzen maar ook als sturingsmiddel voor het leren. Het vraagt feedbackgeletterdheid van docenten en studenten. En het vraagt vooral ook een constructivistische kijk op leren. 

En bij jou op de opleiding, hoe zetten jullie portfolio in?  
Is portfolio een verzamelmap van bewijsstukken? Of is het leren ook geïntegreerd?

Deel jouw ervaringen hieronder. Op naar een betekenisvol portfolio!

 

Literatuur                                                               

Baartman, L. S.-M. (2020). In Programmatisch toetsen. Voorbeelden en ervaringen uit de praktijk. Amsterdam: Boom.

https://lerenvantoetsen.nl/webinar-feedback-literacy-in-higher-edcuation/
https://www.ceesvandervleuten.com/publications/Programmatic-assessment
https://www.ceesvandervleuten.com/application/files/8414/2867/5103/Van_der_Vleuten_-_A_model_for_programmatic_assessment_fit_for_purpose_in_MT.pdf
https://oabdekkers.nl/2020/03/03/toetsing-leidt-tot-werkdruk/
https://oabdekkers.nl/2021/02/09/programmatisch-toetsen-de-ervaringen-van-een-student/

Natascha Rakic

Natascha Rakic

Auteur

Erkennen, verwerpen of negeren?

Erkennen, verwerpen of negeren?

  In ieder contact dat we hebben, in elk gesprek dat we aangaan, probeer je met elkaar af te stemmen zodat je je doel bereikt. Hierdoor verlopen gesprekken prettig en kom je gevoelsmatig meer op één lijn met elkaar. Wij mensen willen nou eenmaal graag onderdeel...

Lees meer
10 tips voor peerfeedback

10 tips voor peerfeedback

  Allereerst wil ik jullie allen een heel mooi jaar toewensen! Na een welverdiende vakantie beginnen we opgeladen aan een nieuw jaar. Een nieuw jaar geeft nieuwe kansen. In deze blog wil ik jullie de kracht van peerfeedback laten zien. Na het lezen van deze blog...

Lees meer
Een gedicht met een jaaroverzicht

Een gedicht met een jaaroverzicht

  Het einde van 2020 is in zicht.En daarom wil ik afsluiten in de vorm van een gedicht. Als ik iemand had gevraagd om een voorspelling voor het jaar 2020 te geven.Dan zou die waarschijnlijk gaan over dat we een geweldige sportzomer zouden gaan beleven. Niemand...

Lees meer

Verbinden is mijn ‘in’werkwoord

Verbinden is mijn ‘in’werkwoord

Verbinden is mijn ‘in’werkwoord

#Onderwijs #Nieuwebaan #Inwerken #coronatijd

Hallo allemaal! Ik ben Natascha en ik ben halverwege oktober, net na de verscherping van de Coronamaatregelen begonnen aan mijn nieuwe baan als onderwijsadviseur bij OAB Dekkers. Superleuk! Alleen, ik heb mijn collega’s en opdrachtgevers nog niet in ‘het echt’ gezien.

Ik realiseer me dat ik niet alleen ben in mijn ‘fysiek’ solo inwerkperiode. Duizenden eerstejaarsstudenten en (startende) docenten zitten ook thuis te leren en werken. Met een druk op ‘deelnemen’ zijn we samen op ons werk of opleiding.

Wat betekent online leren en (in) werken? Hoe zorg je dat je in verbinding komt met je opleiding of je werk? Ik hoop dat jij uit deze ervaring wat punten voor jezelf kunt halen die je helpen bij het online verbinden met je studenten, de organisatie en jezelf.

 

Mijn inwerkperiode: Wat ging goed?

  • Ervaren van vertrouwen en vrijheid
    Het allerfijnst vind ik het vertrouwen dat ik van leidinggevende en collega’s krijg. Zo heb ik op de tweede werkdag alleen met een opdrachtgever online vergaderd. Hoewel ik de ervaring en leeftijd heb was het toch best spannend. Vrijheid ervaar ik doordat ik opdrachten naar eigen inzicht kan aanpakken en inrichten. Dit ging goed doordat ik aangaf wat ik kan doen, maar ook hoe ik iets dacht aan te pakken en daarop terugkomen.

Als je met je studenten online gaat werken:

  1. Begin met elkaars doelen en verwachtingen te bespreken (binding)
  2. Geef studenten vrijheid om daar hun eigen invulling aan te geven (betrokkenheid)
  3. Laat ze ervaringen opdoen, en bouw dat langzaam in je programma op (structuur)
  • Feedback vragen/ontvangen intern en extern
    Ik heb expliciet om terugkoppeling gevraagd op de werkopdrachten van de eerste paar weken. Die kreeg ik ook. Dit maakte mij blijer dan normaal omdat het voor mij een teken was dat niet alleen het resultaat maar ook de aanpak in overeenstemming is met de verwachting van de klant, collega en mijn organisatie.

4. Blijf dicht bij je student: kijk goed wat hij doet in de uitvoering van de opdrachten (zie punt 1)
5. Reflecteer, geef heldere feedback op het proces en op zijn uitvoering.

 

Ik heb mijn rituelen nodig. Bijvoorbeeld een duidelijke lijn tussen werk- en thuistijd. De tijd tussen 8.30 en 17.30 is mijn werktijd en ben ik in mijn werkkamer. Hardlopen, boodschappen en de was doe ik buiten deze tijd om. Dit vind ik prettig. Daarnaast levert dit voor mijn gezinsleden duidelijkheid op. 

6. Zorg voor een heldere dag- en weekindeling. Voorspelbaarheid is belangrijk, zeker in het begin van online onderwijs. En geef deze tip ook aan je studenten.

 Wat ik liever anders had gedaan?

Wij hebben een groepsapp waarin alle collega’s zitten. Ik heb minimaal 10 collega’s waarmee ik nog geen kennis heb gemaakt. In die eerste week heb ik mijzelf gelijk aangeboden om mee te draaien in opdrachten. Uit angst dat ik te weinig te doen zou hebben. Achteraf bekeken had ik in de eerste plaats beter mezelf kunnen voorstellen zodat mijn collega’s een beeld krijgen van wie ik ben.

7. Voorstellen: neem er tijd voor. Wie is de persoon achter de docent? Maar ook, wie zijn je studenten. Dit maakt je interactie met studenten net wat natuurlijker en biedt in het onderwijs meer aanknopingspunten. Zie ter inspiratie hoe Radboud Universiteit online kennismaking en binding vormgeeft .

Voor mijn organisatie en collega’s is het nu een hele drukke periode. Ik voelde me bezwaard om collega’s ‘lastig’ te vallen. De collega’s die ik tot nu toe gesproken heb, moedigen mij juist aan om vragen te stellen.

8. Stel je vragen: Vraag op welke manier collega’s/studenten contact (Teams, telefoon, app) het prettigst vinden.
9. Bouw aan het eind van je online les 10 minuten in voor vragen. Zo geef je jezelf en je studenten een kans om in alle rust terug te komen op de les.

Verbinden is mijn inwerkwoord Verbinden met de collega’s, klanten, studenten en organisatie. Welke rol je als onderwijsprofessional ook hebt, je bent altijd in relatie met anderen (zie ook blog van Dennis). Vooral aan het begin van iets nieuws, is focus op verbinding daarom ook het meest effectief voor het bouwen van een prettige en constructieve relatie.

En hoe heb jij de verbinding gerealiseerd bij de nieuwe start? Wat heb je daarvan geleerd?
Ik ben benieuwd naar jouw verhaal en jouw tips.

Natascha Rakic

Natascha Rakic

Auteur

Weet jij waar Sarah de mosterd vandaan haalt?

Weet jij waar Sarah de mosterd vandaan haalt?

Over regie over mijn eigen agenda en denktijd Vorige maand ben ik 50 geworden. Niet echt een big deal, behalve dat het eronder krijgen van de grijze haren meer moeite kost. En dat mijn vroegere lenigheid veel minder is voor, tijdens en na het sporten. Toch is er iets...

Lees meer
Formatief evalueren (Deel 3 van 3)

Formatief evalueren (Deel 3 van 3)

Neem de juiste beslissingen in je lessen Formatief evalueren - 4 aspecten In de eerste blog heb ik je meegenomen in het waarom van formatief evalueren. In de tweede blog ben ik ingegaan op het feedbackproces en het belang van studenten hierin. Vandaag, in de laatste...

Lees meer

Vul je emailadres en je naam in

om de  casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!

Vul je emailadres en je naam in

om de casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!