Van welke student heb jij iets geleerd vandaag?

Van welke student heb jij iets geleerd vandaag?

Van welke student heb jij iets geleerd vandaag?

De tekst van een Loesje affiche of een OMdenkertje? Nee, het is gewoon een vraag die mij steeds vaker puzzelt, en waar ik veel bewuster bij stil ben gaan staan. Ik heb het erover als ik met docenten achteraf op een les reflecteer; ik leer zelf van studenten wanneer ik met hen lessen of modules evalueer en tijdens mijn eigen (online) lessen.

Ik zag laatst deze prijswinnende korte film van Elvis Naçi die indruk op me maakte, ook al hebben we lijfstraffen gelukkig decennia geleden achter ons gelaten. Het laat ten diepste zien dat niet alles is wat het lijkt en dat we als docenten niet te snel moeten oordelen over het gedrag van studenten in de les. We weten het vaak écht niet beter en we kunnen veel meer belangstellend zijn naar de ander en ons veel meer laten verrassen door studenten. Hoe goed kennen we onze studenten, waar komen ze vandaan? Waarom stellen ze de vragen die ze vragen en waarom soms niet? En wanneer je hen beter leert kennen, weet waar ze vandaan komen en wat ze al weten dan kun je veel beter bij hun leerproces aansluiten.

Zo vroeg ik een keer aan studenten om voor zichzelf leerdoelen te maken. Er kwam één student tijdens de les naar me toe, die tegen me zei helemaal geen leerdoelen te wíllen maken. Dat hij dan zichzelf te veel zou vastzetten en al bij aanvang gaan sturen; dat hij veel meer verrast wilde worden. Verrast door de inhoud, door wat er in de groep zou gaan ontstaan en door zichzelf. Daar ging mijn diep doordachte didactische opzet die ik me sinds jaar-en-dag eigen had gemaakt. Deze student verraste mij, zette mij op een ander been. We hebben goed doorgesproken waar zijn behoefte vandaan kwam. Hij heeft geen leerdoelen opgesteld, en dat ging prima. Hij kon vanuit een open blik de thema’s die aan bod kwamen veel breder toepassen en goed aangeven hoe en wat hij had geleerd.

Ik heb van deze student geleerd het leren nog veel persoonlijker te maken, goed naar ‘het waarom’ te vragen, met studenten het ook veel meer over ‘het waarom’ te hebben. En veel minder voorspelbaar te zijn in lessen en creatiever en persoonlijker te worden in hoe ik ook hen veel meer kan verrassen. Mijn ervaring is dat deze ‘onderzoekende houding’, die we graag zien bij studenten door meer verrassingen in te bouwen veel meer gestimuleerd wordt, ook bij mijzelf!

Van welke student heb jij iets geleerd vandaag?

Jacandra van Megen

 

Nieuwsgierig naar meer? Lees dan de biografie van Maria Montessori, Het kind is de meester.
En/of de filosofische verkenning van gepersonaliseerd leren van Jan Bransen

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

Liever dynamisch groepsgedoe, levendige interactie!

Liever dynamisch groepsgedoe, levendige interactie!

  Ik zeg en chat ‘gedag’ in mijn online-workshop/meeting/ classroom, in MS Teams/Zoom/Brightspace, zwaai nog een keer en klap mijn laptop dicht. Abrupt weg is iedereen, vanuit het beeldcontact gelijk weer thuis. Met een beetje leeg en onbestemd gevoel, staar ik...

Lees meer
Samenwerken, (hoe) moet dat?

Samenwerken, (hoe) moet dat?

  Samenwerken, (hoe) moet dat? Je hoort het studenten zeggen: "alweer in groepjes? Ik werk hier liever zelf aan, dan kan ik het doen wanneer ik wil. Alleen kan ik het sneller. We krijgen geen gezamenlijke afspraak gepland. Er zitten mensen in ons groepje die niks...

Lees meer
Leerkracht!!!

Leerkracht!!!

  Veel opleidingen zijn aan het worstelen met het verschil tussen individueel leren en gepersonaliseerd leren. Het filmpje van Peter Heerschop heeft mij geraakt en laat mij zien dat leerlingen/studenten samen leren, elkaar daarvoor ook nodig hebben en...

Lees meer

Spelenderwijs beginnen met leren

Spelenderwijs beginnen met leren

Spelenderwijs beginnen met leren

Als een docent te laat komt zitten studenten vaak verveeld te wachten tot de les kan beginnen, soms staan zij zelfs voor een dichte deur omdat zij geen pasje hebben om deze te openen. Stiekem hopen ze wellicht dat de docent helemaal niet meer komt. Ik stond laatst zelf ook voor zo’n lokaal tussen de studenten te wachten voor een dichte deur op de docent. Gek eigenlijk, want als ik kijk naar mijn kinderen die hun sport beoefenen, hoeft de coach er echt niet eerst te zijn om ze te laten beginnen met spelen, oefenen én daarmee als vanzelf met leren. Ze verzamelen zelf het benodigd materiaal, zetten het op een manier neer zodat er genoeg uitdagingen ontstaan voor het balletje overschieten, opwarmoefeningen en oefenen met op het goal schieten. Ze spelen samen en tegelijkertijd gericht op wat ze zelf nog beter willen leren. De trainer komt later, sluit aan, kijkt waar de kinderen mee bezig zijn, geeft ieder kind wat aanwijzingen (refererend naar iets dat wij in het onderwijs persoonlijke leerdoelen noemen).

Wat is dat toch die afhankelijkheid van een docent om een les en het leren te laten starten? Het lijkt op een scenario dat gespeeld moet worden, waarin de rollen op een vaste manier verdeeld zijn: waarin de docent de wetende is en de student de niet wetende. De niet-wetenden wachten op de wetende die zo gaat vertellen hoe het zit. Hierbij wordt blijkbaar een afwachtende houding van studenten verwacht op hoe het hoort in een school. Waarin de docent vervolgens de antwoorden gaat geven en zich verbaast over de weinig-actieve en onderzoekende houding van studenten.

Ik ben hierin ook zelf (en met mezelf) geconfronteerd toen ik een keer behoorlijk te laat zou komen bij een training aan studenten. Ik was me al stevig aan het opwinden, want zonder mij zaten ze maar te wachten. Koortsachtig denkend aan een oplossing kwam ik op het idee om iemand van die school te bellen om te laten weten dat ik te laat was én om de studenten vanuit het doel van de training (dat ze al wel wisten) alvast met mogelijke opdrachten aan het werk te zetten. Wat bleek toen ik een uur na de afgesproken tijd bezweet binnen kwam vallen: iedereen was aanwezig, ze waren intensief aan het werk en er hing een aangenaam leerklimaat. Het starten met elkaar én het leren met en van elkaar ging prima, ze hadden de opdrachten betekenisvol met elkaar en voor zichzelf ingezet, ook zonder mij. Ik had weliswaar het zweet op de rug, maar dat was niet van mijn inspanningen om de les/training te laten slagen. Het leerzweet zat met meer geluk dan wijsheid niet alleen bij mij op de rug maar ook bij de studenten.  Ik verkende mijn rol in deze nieuwe situatie, sloot aan bij waar zij waren en naar keken, en zocht naar hoe ik aan dit leren kon bijdragen. Het scenario was aangepast, de rollen wat gehusseld, en de studenten hebben mij uitgelegd hoe en waarom ze waarmee aan de slag waren gegaan. Ze waren verrast vertelden ze, moesten even schakelen, voelden zich verantwoordelijk voor elkaar, en kwamen snel in de onderzoekende houding: hoe gaan we dit doen? De vragen die eruit voortkwamen hebben we vervolgens samen verkend, gearticuleerd, er werd naar elkaar geluisterd, en we hebben samen gezocht naar antwoorden (als die er waren).

Wat zou er voor nodig zijn om studenten zelf met elkaar te laten starten met (online) leren, zonder dat een docent zegt dat het nu stil moet zijn, omdat de les begint…

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

Doe je weer mee?

Doe je weer mee?

  5 weken gratis woensdag-webinar Zoals iedereen in Nederland, en misschien wel in de wereld, ben ook ik het afgelopen half jaar door elkaar geschud, in de war geraakt en samen met iedereen in het onderwijs keihard aan het werk gezet. Toen op 15 maart besloten...

Lees meer
Tel uw zegeningen!

Tel uw zegeningen!

  De studiejaren in mbo en hbo zijn weer opgestart. Waar menig docent gedacht en gehoopt had dat we weer “normaal” hadden kunnen starten, is de realiteit dat er veel maatregelen, logistiek en organisatie nodig is. De start van het studiejaar 2020-2021 is verre...

Lees meer

Liever dynamisch groepsgedoe, levendige interactie!

Liever dynamisch groepsgedoe, levendige interactie!

Liever dynamisch groepsgedoe, levendige interactie!

Ik zeg en chat ‘gedag’ in mijn online-workshop/meeting/ classroom, in MS Teams/Zoom/Brightspace, zwaai nog een keer en klap mijn laptop dicht. Abrupt weg is iedereen, vanuit het beeldcontact gelijk weer thuis. Met een beetje leeg en onbestemd gevoel, staar ik nog even voor me uit. Heb ik nu echt contact gehad? Hebben ze iets geleerd van deze bijeenkomst/les? Heb ik ze wel echt kunnen zien en ook gezien of het aankomt, of het schuurt, of ze het interessant vinden? Hebben ze echt contact met elkaar gehad, van elkaar geleerd? Is dit wat mijn werk als docent/trainer/adviseur zo leuk maakt? Sta ik hier iedere dag voor op, voor deze activiteit zittend achter een beeldscherm?

Ik heb weinig tijd om bij deze vragen stil te staan, want mijn dochter vraagt hulp bij het schrijven van een betoog, waarin zij de stelling koos over het misdadige van het eten van vlees; het ‘huiswerk’ dat zij digitaal opgegeven kreeg. Nu alles huiswerk is geworden, zonder (fysiek) contact met vriendinnen, docenten en gezelligheid van school heeft ze moeite om de motivatie te blijven vasthouden. Met een partner die bijna de klok rond werkt op een afdeling met corona-patiënten in een ziekenhuis, ben ik drukker (ook in mijn hoofd) dan ooit. Ik voel dat ik steeds meer dingen mis die eerst zo normaal waren: het reizen naar en van de verschillende werkplekken, de soms onrustige dynamiek in een groep of team, het leren en lachen met elkaar in de groep, de wederkerige bemoedigende knipoog, de ‘moeilijke’ groep, de verbinding, snel van alles afstemmen tussen de bedrijven door, het non-verbale lesgeven, het persoonlijke contact met één ieder, het staan voor en in de groep en lopen tussen de subgroepen, even aansluiten, het troostgebaar, de wederkerigheid van het geven-ontvangen (en soms helemaal niet), het luisterend oor en de humor in de koffiehoek met collega’s. Écht contact met de mensen om je heen. Het leren gebeurt in de relatie, daarom word je docent en houd je van je  vak.

Begrijp me goed, online werken en leren is een zeer welkome aanvulling en zeker in deze tijd waar de scholen zijn gesloten. Er is veel mogelijk: van Kahoot tot Socrative. Filmpjes, MS Teams, Zoom, Chat, het digitaal werken in subgroepen. Maar het is me te efficiënt, het is me te afstandelijk, te weinig spontaan. Ik mis de feedback gevende blikken: begrijpende, afwijzende, verbaasde, liefdevolle, niet-snappende, lachende…). Ik mis het gedoe, niet van de digitale techniek, maar van mensen die je in de ogen kunt kijken en zien hoe het écht gaat. Ik mis de verdieping in het leren, buiten de leerdoelen, opdrachten en opdoen van kennis om, eigenlijk het leven. Onderwijs is leren en leven tegelijk; haal je het leven eruit, dan verdwijnt de levende wederkerige interactie, de kracht van het onderwijs. Laten we het onderwijs dáár ook om blijven bewonderen, dan blijft een-leven-lang-flexibel-ontwikkelen een mooi vooruitzicht.

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Tel uw zegeningen!

Tel uw zegeningen!

  De studiejaren in mbo en hbo zijn weer opgestart. Waar menig docent gedacht en gehoopt had dat we weer “normaal” hadden kunnen starten, is de realiteit dat er veel maatregelen, logistiek en organisatie nodig is. De start van het studiejaar 2020-2021 is verre...

Lees meer
De overeenkomst tussen een alpentocht en online leren…

De overeenkomst tussen een alpentocht en online leren…

  Lieve lezer Bij het verschijnen van deze blog ben ik nét gestart met mijn solohike door Zwitserland. Letterlijk! Vanochtend om 9 uur ben ik gestart met mijn tocht over de Via Alpina, een route die mij de komende maand leidt van Oost naar West-Zwitserland....

Lees meer
Moet je dat wel willen… je eigen team coachen?

Moet je dat wel willen… je eigen team coachen?

  Zelfsturende teams en teamcoaching zijn ‘hot’. Trainingen genoeg die je leren hoe je het rendement en de effectiviteit van je team bevordert, hoe je zelfsturing creëert en eigenaarschap vergroot. Maar kan het überhaupt wel: je eigen team coachen? Teams hebben...

Lees meer

Samenwerken, (hoe) moet dat?

Samenwerken, (hoe) moet dat?

Samenwerken, (hoe) moet dat?

Samenwerken, (hoe) moet dat?

Je hoort het studenten zeggen: “alweer in groepjes? Ik werk hier liever zelf aan, dan kan ik het doen wanneer ik wil. Alleen kan ik het sneller. We krijgen geen gezamenlijke afspraak gepland. Er zitten mensen in ons groepje die niks doen, en zich te weinig voorbereiden.”

Studenten proberen vaak onder het samenwerken en samenwerkend leren uit te komen. Ik hoor in docententeams soms vergelijkbare geluiden. “Het lukt niet om tijd voor (door)ontwikkeling te maken, we worden het niet eens over de aanpak, we hebben geen tijd om het voor te bereiden en met focus ergens mee bezig te zijn, ik maak het wel even zelf af.”

Het gaat vaak niet om de inhoud maar om het met elkaar kunnen samenwerken en samen leren zelf; samenwerking in docententeams, samenwerken met examencommissies, samenwerken in ontwikkeling, samenwerken tussen opleidingen. Helemaal nu het onderwijs aan veel verandering onderhevig is, en we studenten leiden naar een werkelijkheid van complexe problemen die vragen om een degelijke analyse, slimme oplossingen, waarbij je samen écht verder komt. We weten vaak niet meer zo goed wat nu de goede leerweg is. Flexibel, niet flexibel, gepersonaliseerd of leergemeenschappen, leerpleinen, werkateliers, en hoe doen we dat eigenlijk, en nog belangrijker: hoe doen we dat samen en in welke gemeenschappelijke taal praten we erover? “Als de muziek verandert, verandert de dans ook” (Ubuntu). Hoe kijken we nu als docenten in deze roerige tijden aan tegen samenwerken? Is het goed om dat als team weer eens onder de loep te nemen? Is er wel sprake van een ‘team’ of zijn er losverband secties en koninkrijkjes die met alle plezier een (digitaal) nietje door het leerplan of het OER slaan?. Geven we als leerkracht wel het goede voorbeeld? Laten we aan leerlingen en studenten zien dat samenwerken ook hard werken is en dat leren van verschillen soms een lastige opgave is, maar wel nodig. Want waar is de komende decennia behoefte aan: waarden gedreven, flexibele en duurzame probleemoplossers, die in wisselende netwerken kunnen opereren?[1]. Dat leer je niet alleen door er over te vertellen in een ‘les’. Dat leer je door samen te experimenteren en te reflecteren. Net het leven zelf.

Wat zijn dan succesfactoren voor het samenwerken in teams?

Martijn Vroemen beschrijft in zijn boek ‘Team op Vleugels’ zes succesfactoren (in samenhang) voor samenwerking:

Ik heb laatst meegewerkt aan een Minor ‘Leiderschap’ waarin doordacht geëxperimenteerd is om studenten meer vrijheid te geven, meer regie over vanuit welke inhoud ze willen leren. Het onderwijs is vanuit leeruitkomsten vormgegeven en opgezet in samenspraak met verschillende werkcontexten. We hebben in een half jaar gebouwd aan een leergemeenschap met studenten-docenten-praktijkbegeleiders. Spannend voor studenten en ook docenten.

Dan blijkt samenwerking het toverwoord: binnen en buiten het eigen vakgebied en organisatie en daar is leiderschap voor nodig. De genoemde succesfactoren zijn in samenhang van groot belang en is het goed om die, vooral als we het even niet goed weten, met elkaar steeds te finetunen. Het team docenten heeft als adagium practice what you teach. Docenten tonen zelf leiderschap door ook hun eigen leerwensen (individueel en als team) in te brengen en door het afstemmen van hun bijdragen. We geven verantwoordelijkheid en vrijheid aan studenten om klantfricties binnen hun organisatie op te sporen, een innovatieve oplossing te bedenken en die door dialoog in te voeren. Door het werken met leeruitkomsten en rubrics voelen en krijgen studenten ook de ruimte om op eigen-wijze te leren. Studenten waarderen deze aanpak. Een citaat: “Op voorhand had ik niet durven dromen dat er zoveel kon gebeuren in nog geen half jaar tijd. De vrijheid en het vertrouwen die ik hierbij kreeg, maakte dat ik er ook echt voor durfde te gaan.”

Natuurlijk (en gelukkig maar) is er nog veel te verbeteren, het is belangrijk dat deze succesfactoren voor teamsamenwerking ook in de leeractiviteiten voor studenten goed verankerd zitten en we hen hier goed bij begeleiden. Hoe mooi is het dan als je als team hier ook op docentniveau zelf mee bezig blijft, en vooral op momenten dat je het zelf en met elkaar even niet goed weet. Want er is continue bijstelling nodig, ook van de gedeelde waarden waarop je samenwerkt met collega’s, studenten en het werkveld. Ik ben erg leergierig naar voorbeelden in jouw docententeam waarin het aankwam op samenwerken.

Jacandra van Megen

 

Voor wie wil duiken in succesfactoren voor samenwerken:

Vroemen, M. (2014). Team op vleugels. Deventer: Vakmedianet.
Ngomane, M. (2019). De lessen van Ubuntu. Amsterdam: HarperCollinsHolland

[1] 21st Century Skills

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Tel uw zegeningen!

Tel uw zegeningen!

  De studiejaren in mbo en hbo zijn weer opgestart. Waar menig docent gedacht en gehoopt had dat we weer “normaal” hadden kunnen starten, is de realiteit dat er veel maatregelen, logistiek en organisatie nodig is. De start van het studiejaar 2020-2021 is verre...

Lees meer
De overeenkomst tussen een alpentocht en online leren…

De overeenkomst tussen een alpentocht en online leren…

  Lieve lezer Bij het verschijnen van deze blog ben ik nét gestart met mijn solohike door Zwitserland. Letterlijk! Vanochtend om 9 uur ben ik gestart met mijn tocht over de Via Alpina, een route die mij de komende maand leidt van Oost naar West-Zwitserland....

Lees meer
Moet je dat wel willen… je eigen team coachen?

Moet je dat wel willen… je eigen team coachen?

  Zelfsturende teams en teamcoaching zijn ‘hot’. Trainingen genoeg die je leren hoe je het rendement en de effectiviteit van je team bevordert, hoe je zelfsturing creëert en eigenaarschap vergroot. Maar kan het überhaupt wel: je eigen team coachen? Teams hebben...

Lees meer

Leerkracht!!!

Leerkracht!!!

Leerkracht!!!

Veel opleidingen zijn aan het worstelen met het verschil tussen individueel leren en gepersonaliseerd leren. Het filmpje van Peter Heerschop heeft mij geraakt en laat mij zien dat leerlingen/studenten samen leren, elkaar daarvoor ook nodig hebben en tegelijkertijd als persoon gezien worden door een LEERKRACHT die dat LEREN, samen met de leerlingen/studenten, de KRACHT van verbreding geeft:

Deel hieronder meer filmpjes die jou als LEERKRACHT geraakt hebben!

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Doe je weer mee?

Doe je weer mee?

  5 weken gratis woensdag-webinar Zoals iedereen in Nederland, en misschien wel in de wereld, ben ook ik het afgelopen half jaar door elkaar geschud, in de war geraakt en samen met iedereen in het onderwijs keihard aan het werk gezet. Toen op 15 maart besloten...

Lees meer
Onderwijskundig leiderschap bij slecht zicht

Onderwijskundig leiderschap bij slecht zicht

  ‘We varen in dichte mist’, zei minister Hoekstra bij de presentatie van begroting voor het komend jaar. Hiermee doelde uiteraard hij op de ingewikkelde tijd waarin we nu leven en de onvoorspelbaarheid van wat de (financiële) toekomst ons brengen zal. Ik denk...

Lees meer

Vul je emailadres en je naam in

om de  casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!

Vul je emailadres en je naam in

om de casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!