Vriendelijk uitdagen en jezelf laten verrassen

Vriendelijk uitdagen en jezelf laten verrassen

Hoeveel verantwoordelijkheid vraag jij van de student?

Maandag 8.20u…ik zit klaar voor een meeting met 2e jaars Hbo-studenten en docenten om mee te praten over de inrichting van een nieuwe module in de propedeuse. Ik weet niet precies wat ik kan verwachten, mede gezien het vroege tijdstip en de gemêleerde groep studenten. En wat gebeurt er?

Iedereen is om half negen paraat en schuift goed voorbereid aan tafel. Brainstormend over de inrichting van deze module ontstaat er een inspirerend, kritisch, collectief, samenwerkend leerproces. Actieve betrokkenheid terwijl ze er weliswaar koffie, maar geen studiepunten voor krijgen. Wat daar gebeurt zou je als docent graag vaker zien tijdens het samenwerkend leren in de lesgroep. Een aanrader in ieder geval voor iedereen die bezig is met onderwijsontwikkeling: betrek studenten actief bij het denken en doen. Feilloos weten zij te benoemen waar hun behoeftes liggen en wat voor hen impact heeft op het leren. Ze willen namelijk ontzettend graag écht leren, en zij kunnen goed benoemen wat dat voor hen is. Het gaat dan deels over de inhoud, maar vooral ook over de wijze van lesgeven en bejegening van docenten. Luister maar eens mee:

Goede docenten hebben de bereidheid veel te investeren in ons, maar vragen tegelijkertijd veel verantwoordelijkheid. Niet de lat lager gaan leggen gedurende het leerproces, of de deadline toch maar uitstellen, geen antwoord geven op vragen die we allang zelf hadden kunnen uitzoeken. Goed bedoeld, maar het geeft ons geen vertrouwen. Docenten zouden veel meer investering van ons kunnen vragen, ook al lijkt het of we daar niet blij mee zijn. Goede docenten hebben zin in de les, vragen vriendelijk en toch duidelijk door en nemen met minder geen genoegen.

Studenten benoemen wat ook uit onderzoek van Hattie (2012) naar resultaatrijk leren naar voren komt:

Leraren die hoge verwachtingen hebben van al hun studenten stellen die studenten veel vragen, ze geven hen tijd om na te denken, zijn niet tevreden met een te makkelijk of te kort antwoord en ze helpen hen door verdiepende vragen te stellen.

Studenten verwachten van docenten dat zij hoge verwachtingen hebben van de investering in het leren, het gaat hier niet over hoge verwachtingen ten aanzien van de prestatie. Daarnaast geven studenten ook heel expliciet aan dat je dat als docent vooral vriendelijk zou moeten doen.

Voerman (2016) geeft in haar boek Didactisch Coachen weer hoe je vanuit dit perspectief studenten kunt benaderen. Eén van de uitgangspunten van haar boek is dat het van belang is om als docent te laten zien dat je hoge verwachtingen hebt van je studenten, omdat gebleken is dat dat hun leren bevordert. Zij werkt dit verder uit in concrete docentvaardigheden zoals, het vragen stellen, aanwijzingen en feedback geven, en even belangrijk noemt zij: vriendelijkheid naar studenten toe.

Het is dus belangrijk dat docenten de studenten vertrouwen geven in hun leren en veel van hen verwachten qua investering daarin, binnen een warm en vriendelijk leerklimaat. Studenten krijgen geen vertrouwen van veel kennis en antwoorden alleen, maar vooral doordat docenten veel verantwoordelijkheid voor het leren van ze blijven vragen. Om daarbij vanuit een vriendelijke basishouding, vanuit verbinding, ook zelf veel bereidheid te hebben tot het investeren in het leerproces van de student. Als je als docent hierin gelooft en studenten niet benadert als berekenende, efficiënte studiepuntentellers gedragen zij zich ook niet zo. Een open deur misschien, maar blijkbaar staat deze niet heel ver open vanuit studentperspectief, en ervaren zij dit te weinig. Studenten willen graag zelf dat er meer van hen gevraagd wordt.

Veel verantwoordelijkheid en inzet blijven vragen (vertrouwen geven) van studenten en de bereidheid als docent om veel en vriendelijk te investeren in het leren van de student is de gouden combinatie voor de HIT-docent!

Deze blog is gebaseerd op een realistische opdracht, vanwege anonimiteit heb ik de opleiding niet vermeld.


Wil je je verder verdiepen in het onderwerp:

Hattie, J. (2012) Visible learning for teachers. Maximizing impact on learning. New York: Routledge.
Voerman, L., & Faber, F. (2016). Didactisch coachen. Hoge verwachtingen concreet maken met behulp van vragen en aanwijzingen. Zeist: V&F Onderwijs Consult.

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

jacandra@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Beter een zes zonder stress dan een zeven zonder leven?

  “Studenten doen gewoon niks! Ze zijn niet gemotiveerd om naar de les te komen, ze zijn niet gemotiveerd om huiswerk te maken, niet gemotiveerd om zich voor te bereiden”…..hoe vaak hoor je dit niet? In mijn vorige baan heb ik dit ook meegemaakt. Onze docenten...

Lees meer

De staat van het onderwijs in Nederland

  Zorgwekkende bevindingen én hoopvolle perspectieven  Het zal jullie niet ontgaan zijn dat in april het rapport van de Onderwijsinspectie is verschenen over de staat van ons Nederlandse onderwijs. De belangrijkste conclusie luidt als volgt: “Het Nederlandse...

Lees meer

Mijn bril, jouw gedrag!

  Je mentale instelling als docent is de belangrijkste factor voor het gedrag van je studenten (Marzano, de vier pedagogische strategieën). Zoals jij voor de klas staat, zoals jij naar je eigen les kijkt maar vooral hoe jij de groep en de individuele studenten...

Lees meer

Waarom ben jij docent?

Waarom ben jij docent?

 

growth mindset - fixed mindsetBij mij komen iedere vakantie, na ongeveer een week, steeds weer dezelfde vragen op: Waarom doe ik wat ik doe? Wat heeft de ander daar eigenlijk aan? Doe ik het wel goed genoeg? Wat kan er beter? Onrustig en even stil word ik er soms van. Tegelijkertijd (na het delen van deze vragen met anderen) levert het me weer nieuwe inzichten, verwondering en antwoorden en vragen en dus beweging op. Hierdoor weet ik weer even heel goed waarvoor ik het doe en waar ik in het onderwijs en bij mezelf aan wil werken. Studenten in het MBO en HBO verdienen reflectieve docenten die zo nu en dan goed bij zichzelf stil staan. Vraag je geregeld om feedback bij studenten en collega’s over hoe jij het leren vorm geeft? Met welke instelling geef je les? Ben je gericht genoeg bezig met het leren van de ander en van jezelf? Oftewel met welke mindset kijk je naar de motivatie en het leren van de student en van jezelf? Als je daar dan toch eens goed bij stil staat kan de theorie van Carol Dweck over de fixed en growth mindset een mooie spiegel zijn.

 

Graag neem ik je vanuit de focus op je docentschap mee in de theorie van Carol Dweck.


Uit het voorwoord van het boek Mindset, the new psychology for succes (2006):

“De Amerikaanse psychologe doet al jaren onderzoek naar de relatie tussen motiveren en presteren. Zij onderzocht de wijze waarop mensen naar zichzelf kijken en hoe dit zelfconcept doorwerkt in hun motivatie voor leren. In het boek beschrijft ze haar bevindingen van denkbeelden (mindsets) die mensen over hun mogelijkheden hebben. Staan deze mogelijkheden vast (fixed mindset) of zijn ze ontwikkelbaar (growth mindset). Als mensen de theorie van de vaststaande intelligentie aanhangen  – een intelligentie waarop je dus geen invloed kunt uitoefenen – laten ze vooral een prestatiegerichte instelling zien. Wanneer mensen dan iets moeilijk vinden kunnen ze gaan twijfelen of ze wel slim genoeg zijn.”

 

Hierdoor kan het voorkomen dat studenten (en docenten!) afhaken in de les en/of niet goed gaan leren voor een toets (of in de docentenrol: bepaalde lessen niet willen geven of geen nieuwe werkvormen willen uitproberen).

 

“Voor mensen die geloven dat intelligentie iets is dat kan groeien wanneer je er aandacht aan schenkt geldt vaker dat zij een leerdoelstelling hebben. Zij willen graag (bij)leren. Mensen die hierin geloven zien faalervaringen niet als veroordeling van zichzelf, maar menen dat zij er harder (of anders) voor moeten werken om het gewenste doel te bereiken. Dweck heeft vanuit onderzoek kunnen aantonen dat het mogelijk is om de denkwijze over intelligentie te beïnvloeden.”  


Mindset glas half vol of half leeg

Met welke mindset start jij dit schooljaar?

Zoals uit de theorie blijkt kun je dus altijd zowel bij de student, als bij jezelf de mindset “resetten”. Reflectie, stilstaan bij wat jou en de ander drijft en nieuwsgierig zijn naar hoe de ander leert, helpt daarbij. Wanneer je vanuit de op groei gerichte mindset inzoomt op leren en jouw eigen docentschap dan meent Dweck dat goede docenten geloven in de ontwikkeling van intelligentie en talent en  gefascineerd zijn door het leerproces, de kern van het vak. Dit maakt jou tot een goede (en hier bedoel ik niet de ‘perfecte’ want die bestaat gelukkig niet) docent. Het vraagt iedere dag hard werken van docent én student, maar wel vanuit een mindset van verwondering over leren. Want wat is er mooier dan een kwartje te zien vallen bij de student? Een beter begrip te krijgen, waardoor de student ineens veel meer dingen snapt en een groter geheel ziet. De blijheid en trots die je dan bij studenten ziet en die daar zelfstandig mee verder kunnen, daar word ik warm van. Wanneer wij in het onderwijs in staat zijn studenten te leren en te leren leren vanuit de growth mindset kunnen we optimaal aan onze maatschappelijke opdracht in het beroepsonderwijs bijdragen: “het opleiden van kritisch denkende en handelende beginnende beroepspersonen”. Professionals die alsmaar willen (bij)leren. De studenten hebben daar rolmodellen voor nodig die de fascinatie hebben voor het leerproces bij de ander en bij zichzelf. Wanneer jij dit consequent en op maat laat zien als docent, gaan studenten zelf ook meer gericht zijn op het leren en op hun ontwikkeling in plaats van op de prestatie. Dus durf na de vakantie jezelf hierop te bevragen: ben je zelf meer gericht op het presteren of op het leren? En welk effect heeft dit op je studenten?

 

Dubbele oogst

Wanneer het je lukt meer op ontwikkeling, groei en leren gericht te zijn levert dat veel op voor de student en voor jezelf. Wat je zaait kun je namelijk vervolgens oogsten; en in dit geval een dubbele oogst één voor jezelf en één voor de student.

 

Mooi verhaal, maar jij en ik zijn gelukkig geen heiligen. Soms lukt het niet en blijkt het toch allemaal heel statisch te zijn, bij jezelf, bij de student, bij je team of in de organisatie. Het fijne is dat wanneer je weet waarom je ook al weer docent bent en je op groei gericht bent je altijd op zoek gaat naar dat hele kleine beetje ruimte…als vanzelf…en een klein beetje is vaak een vliegwiel voor meer. Waarom was je ook al weer docent geworden?

Veel (leer) plezier toegewenst dit nieuwe schooljaar!

 

Jacandra van Megen

 

 

Uit de reacties bij de blog  “Je leert niet voor school, maar voor het leven” hebben wij een boek verloot.

Gefeliciteerd Bianca Prij-van Dorst, je ontvangt het boek Bouwstenen voor high impact learning.

 

Je leert niet voor de school maar voor het leven!

Je leert niet voor de school maar voor het leven!

Non scholae sed vitae discimus

bron: Seneca[1] – Filosofie op de praktijk van het leven

 

De bekende spreuk van Seneca uit het begin van onze jaartelling is actueler dan ooit. Docenten en studenten snappen deze uitspraak  vanuit hun ‘gezond verstand’ meteen. Het wordt dan ook op veel scholen als motto gebruikt. Toch hoor ik veel studenten zeggen dat zij vaak niet gemotiveerd zijn en vooral leren voor de school mede omdat het voor hen niet altijd duidelijk is wat de toegevoegde waarde is van lessen en toetsen. Docenten hoor ik verzuchten dat studenten alleen maar in beweging komen voor het halen van een toets.

 

De stelling van Seneca is actueler dan ooit omdat we niet altijd meer weten voor welke beroepen we precies opleiden, er steeds bredere vaardigheden en kennis gevraagd worden (21st century-skills), en de kennis steeds sneller veroudert. Het lijkt vanzelfsprekend dat het onderwijs  juist nú op dat leven is (in)gericht. Dat we studenten uitdagen in leeractiviteiten en in gedrag dat zij voor het (werkende) leven nodig hebben. Of zoals o.a. Ryan&Deci (2000)  beweren; Studiesucces wordt waarschijnlijker wanneer studenten betekenis vinden  of een doel hebben in hun onderwijservaring. Wanneer studenten relevante verbindingen ervaren of leren leggen tussen dat wat ze in de klas leren en hun toekomstige (professionele) leven. Door de digitale techniek is alle kennis ook op een andere wijze te verzamelen dan alleen op school. De afleidingen vanuit het online-leven zijn levensgroot en docenten worstelen steeds meer met het motiveren van studenten. Die dan ook vaak wegblijven of uitvallen (zie ook blog over uitval/rendement).

 

We zijn ergens de weg kwijt geraakt. Op welke wijze maken we de leeractiviteiten meer betekenisvol voor studenten, voor het leven? Hoe moet het leren en opleiden er dan uitzien in de toekomst? We zouden kunnen beginnen om meer aan te sluiten bij het leven van studenten in het hier-en-nu. Dat ze in beweging komen omdat ze graag, door hen ervaren, problemen willen oplossen. Filip Dochy heeft hier overtuigend bewijs voor geleverd in zijn boek ‘Bouwstenen voor High Impact Learning’ (meer lezen over High Impact Learning).

 

High impact learning

 

Dochy is van mening dat elk leerproces zou moeten starten vanuit een duidelijk beargumenteerd probleem, hiaat, iets dat hoogdringendheid creëert. Belangrijk voor docenten is dat zij zo’n probleem/hiaat vanuit de student bezien en niet vanuit zichzelf of wat vanuit de verre toekomst ooit belangrijk zou kunnen zijn. Hierbij geldt het ‘just-in-time principe’: het moet voor nu belangrijk zijn, niet voor later. Waar zit de urgentie voor de student, nu vandaag? Een onderzoeksles over statistiek  bijvoorbeeld heeft wellicht meer kans van slagen als studenten de statistiek kunnen toepassen op een voor hen actueel probleem of gevoeligheid in het nu, of  door het bijvoorbeeld toe te passen op de buurt waar ze zelf wonen, of wellicht kunnen de studenten zelf passende en voor hen relevante context erbij zoeken, wat zouden zijzelf nader willen onderzoeken? Geef geen droge statistiekles, en laat studenten geen statistiekkennis reproduceren op een toets zonder een voor hen betekenisvolle context. Het gedrag dat je wilt zien van de student moet terugkomen en vertaald worden in de toets.

 

Ik ben deze blog begonnen met een, voor mij, nogal urgent probleem: hoe houden we studenten gemotiveerd om te willen leren voor het leven? Een belangrijk probleem lijkt mij, en is er een hiaat tussen de werkelijke en wenselijke situatie. Voor mij een duidelijke ervaring dat dit probleem dringend opgelost moet worden en genoeg voor mij om in beweging te komen en er meer van te willen weten. Iets wat wij onze studenten graag gunnen, die noodzaak om te bewegen, nieuwsgierig worden, te willen leren.  Ik nodig je uit om de lessen die je komende week maakt en geeft te toetsen op de eerste bouwsteen van Dochy: welke urgentie is er voor de student? Ga in zijn of haar schoenen staan, bevraag ze, confronteer ze, overleg met je collega’s. Docentschap bestaat uit meer dan alleen lesgeven, het gaat om het creëren van een uitdagende levendige leeromgeving. Dat lukt niet met deze bouwsteen alleen maar het is wel een goed begin. Leer ze te leren voor het leven en niet voor de school!


Deel je ideeën

 

Tot slot een aantal tips die Dochy[2] geeft voor het gebruik van deze bouwsteen en voor jou om de les  aan te scherpen:

  • Begin met een probleem, zo reëel mogelijk!
  • Ga naar buiten, bekijk en ervaar de realiteit.
  • Zorg voor sterke argumentatie die het hiaat in kennis blootlegt.
  • Probeer de probleemeigenaar erbij te betrekken (hij wordt er dagelijks mee geconfronteerd).
  • Laat lerenden zelf uitzoeken hoe het probleem opgelost zou kunnen worden en faciliteer het zoeken (zonder de oplossing voor te kauwen)

Gebruikte bronnen:

Dochy, F e.a (2016) Bouwstenen voor high impact learning. Het leren van de toekomst in onderwijs en organisaties.pagina 36 . Amsterdam: Boom uitgevers.

Ryan, R.M. & Deci, E.L. (2000). Intrinsic and Extrinsic Motivations. Classic definitions en new directions.  Contempory and Educational  Psychology 25, (1), 54-67

 

[1] Romeins filosoof 5 voor CHr-65 na CHr

[2] Dochy, F e.a (2016) Bouwstenen voor high impact learning. Het leren van de toekomst in onderwijs en organisaties.pagina 36 .

Amsterdam: Boom uitgevers.