LeerKRACHT: Overdragen of Bezielen? Met antwoorden of vragen?

LeerKRACHT: Overdragen of Bezielen? Met antwoorden of vragen?

“Het leren gebeurt in de relatie” (Peter Heerschop op HIT-event nov 2018)

Ik heb de radio aan en hoor een live verslag van de onderwijsstaking op 15 maart. Er zijn veel leerKRACHTen aan het woord, die allemaal spreken over het mooie prachtige vak en werk dat zij doen. Zij willen graag meer ruimte en tijd om dit goed te kunnen doen met aandacht voor iedere leerling/student. Wat maakt het onderwijs zo’n mooi vak?

De leerdoelen, eindkwalificaties, toetsen, de accreditaties, de vergaderingen? Nee, daar hoor ik deze leerkrachten niet over. Zij hebben het over de kinderen, de leerlingen, de studenten die ze geweldig vinden en die zij een lerend leven, een mooie toekomst gunnen, waaraan ze bij willen dragen, en waar zij meer ruimte voor willen.

Het mooie aan het onderwijzen vind ik de momenten waarop je het vertrouwen van studenten ziet groeien. Dat ze iets durven wat ze eerst niet durfden, dat ze zich steeds meer uit durven spreken en ergens voor gaan staan. Dat ze zichzelf en mij verrassen en zichzelf laten zien. Dat ze iets toevoegen aan wie ze zijn en wat ze kunnen. Dat ze ineens zeggen dat ze wat ze zien beter begrijpen, en tegelijkertijd daar weer een hoop vragen bij hebben. Dat ze zich competent voelen in iets en daar trots op zijn. Dat ze dat met me delen en ik met hen, wanneer er iets wederzijds gebeurt.

Alle leraren willen de ander iets meegeven. De manier waarop zij dat doen verschilt. Als ik mensen vraag van welke leraren zij warm werden, in beweging kwamen, iets geleerd hebben, dan komen er bijna altijd twee “soorten” leraren bovendrijven: de strenge leraar, die de lat hoog legt in je verwachtingen naar jou en die wil dat jij weet en tussen de oren krijgt wat hij/zij in haar hoofd heeft. De leraar die je soms te kijk zet als je iets nog niet weet waarvan deze leraar wel vindt dat je dat had moeten weten. Je gaat dan wel ‘aan’, bent alert en let op. En tegelijkertijd zijn het leraren waar je toch zelden met veel plezier aan terug denkt, waar je zelfs een beetje bang voor was. De leraar waar je je ook aan ergerde omdat hij/zij zichzelf wel heel belangrijk leek te vinden. Heb jij ook herinneringen aan zo’n leraar?

De andere leraar die veel genoemd wordt is een leraar die je heeft geïnspireerd, duidelijk en congruent en in contact was. De leraar die je aan het denken zette door niet altijd de antwoorden te geven maar je zelf liet zoeken vanuit waar jij nieuwsgierig naar was, de leraar die jou zag. Je voelde dat hij/zij geïnteresseerd was in jou, en die ook wel eens wat over zichzelf vertelde. Die aandacht had voor wat jij wilde weten en waarom jou dat intrigeerde, en samen met jou en de hele klas zocht naar de vragen omtrent het thema. De leraar die je hielp je vragen te koesteren en ze ‘mee te nemen’ in plaats van deze allemaal te beantwoorden. De leerkracht die twijfels aanmoedigt, omdat dit aanzet tot zoeken en verbinden aan de werkelijkheid waarmee jij dagelijks te maken hebt.

Steeds meer zie ik hoe we leraren voor elkaar kunnen zijn: welke (levens)lessen ik leer van de studenten en zij van mij, omdat ik hen goed probeer te zien. Leerdoelen, grote klassen, toetsen en accreditaties vertroebelen het zicht weleens op dit mooie samenspel van onderwijzen en leren. De vraag die mij dan ook bezighoudt in mijn werk is: Hoe kunnen we als leerkrachten zo onderwijzen dat we álle leerlingen en studenten kunnen blijven zien, dat we écht in contact en in bezieling, in relatie met de student van elkaar blijven leren??

Wat is daarvoor nodig? En hoe kunnen we als leerkrachten regie pakken en onze naam eer aan doen: LEERKRACHT

Denk, doe, vraag je mee??

 

 

Inspiratiebronnen:

  • Jan Bransen: Gevormd of Vervormd? Een pleidooi voor ander onderwijs
  • Tina Rhimy: Verborgen verhalen. Over leermeesters en inspiratoren
Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

jacandra@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Soms roep ik mijn ikken bij elkaar

  Herken je dit? Je loopt lekker te struinen door je favoriete boekwinkel. Je ogen scannen de titels, je bladert door een boek, je leest samenvattingen op achterkanten. Na een tijdje kies je een boek dat je helemaal leuk lijkt. ‘Die ga ik kopen!’. Maar eenmaal in...

Lees meer

Improviseer met impact, en speel je beste wedstrijd!

Improviseer met impact, en speel je beste wedstrijd!

Heb jij soms ook van die moeilijke groepen? Die lamgeslagen zijn, niet vooruit te branden, hoe hard en enthousiast jij je goed voorbereide les ook brengt… Ik heb misschien een oplossing, ik daag je uit om het in ieder geval eens te proberen: durf in de les te improviseren!

 

Zou jij een les durven te geven zonder leerdoelen, PowerPoint en programma? Zou je het willen? Zonder script acteren? En bij de start dus ook niet aangeven wat het resultaat zal zijn…?

Laatst zei een student die een minor kwam volgen tegen mij: “Ik vind het helemaal niet leuk om vooraf leerdoelen te maken, want ik vind het veel leuker en uitdagender om niet precies te weten waar ik op uitkom, en nog niet te weten wat ik ga leren.”

Deze opmerking triggerde mij. Als je ervan uitgaat dat we in de leeractiviteiten proberen studenten te laten leren van écht werk, van authentieke praktijksituaties om hen daarmee voor te bereiden op werksituaties waarin zij problemen oplossen, regie pakken en vanuit visie kritisch denken en handelen, waarom geven wij dan als voorbeeld lessen waarin vooraf bepaald is wat er (vaak op lineaire wijze)  geleerd gaat worden. En wie denken wij eigenlijk wel dat we zijn dat we dat weten, en worden we zo niet blind van de bijvangst voor de student en voor jezelf?

Laatst zeiden wij als collega’s tegen elkaar: ”Eigenlijk is de opdracht die we krijgen nooit precies de opdracht, vraagt het veel improvisatie van ons om de inhoudelijk lijkende opdracht te vervullen, omdat blijkt dat er ook veel andere en onvoorspelbare krachten zijn.” Dit vraagt van medewerkers improvisatievermogen, anticiperen op nieuwe onverwachte vragen, nieuwe perspectieven kunnen innemen, weerstand te duiden als een ander perspectief. Oftewel in het echte leven is niets écht wat het lijkt, wordt het soms meer dan je had verwacht en meestal anders dan je had bedacht. Ik ga ervan uit dat de school onderdeel is van dat echte leven, dat docenten een rolmodel zijn voor hun studenten, vanuit hun inhoudelijke passie maar ook vanuit het vermogen om te improviseren. Improviseren zorgt voor verrassingen bij jezelf en bij studenten. Voorwaarde is wel dat je veel passie hebt voor je vak, dat je weet waar je het over hebt, dat je lef hebt en al improviserend de concepten samen met studenten kunt onderzoeken, vanuit onverwachte vragen die in een les zonder script gesteld kunnen worden.

Zijn ook niet de beste sportwedstrijden daar waar van alles gebeurt en waar spelers reageren, anticiperen en improviseren op alles wat er in de wedstrijd gebeurt. Het is wel goed dat ze trainingen hebben waar zij flink oefenen met elkaar, maar vaak is een partijtje spelen een onderdeel van de training; omdat je dan leert improviseren, en zij  juist dát hard nodig hebben voor de wedstrijd.  Dus ga eens onvoorbereid naar de les, zonder powerpoint, luister anticipeer op vragen, zorg voor verrassende wendingen en verschillende perspectieven, speel, maak het ingewikkeld en weer heel simpel, TRY!

En wellicht heb je als bijvangst dat de moeilijkste klassen in het strakke lesregime, de leukste klassen blijken te zijn wanneer je improviseert, plezier uitstraalt, het lichter maakt en goed kijkt naar wat er voor één ieder nodig is.

 

HIT logo

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

jacandra@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Projectmatig werken in je ontwikkelgroep

  Waarom regelmatig checken van het groepsproces van belang is. Wanneer je onderwijs ontwikkelt, heb je te maken met verschillende fasen. Van visievorming naar grof ontwerp, vervolgens de daadwerkelijke onderwijsontwikkeling, dan de voorbereiding van uitvoering...

Lees meer

Soms roep ik mijn ikken bij elkaar

  Herken je dit? Je loopt lekker te struinen door je favoriete boekwinkel. Je ogen scannen de titels, je bladert door een boek, je leest samenvattingen op achterkanten. Na een tijdje kies je een boek dat je helemaal leuk lijkt. ‘Die ga ik kopen!’. Maar eenmaal in...

Lees meer

Beter Horen

Beter Horen

Word je wel eens gek van alle onderwijsmethodieken, en alles waar je rekening mee moet houden bij het lesgeven? Word jij ook afgeleid door alle organisatorische vraagstukken waar je iets mee moet? Kun je daardoor nog wel vanuit enthousiasme voor je vak de student tegemoet treden? Heb je nog wel tijd om met de poten in de inhoudelijke klei te staan, En inhoudelijk te graven om steviger voor de groep te staan? Hoe ben jij in de kern bezig jouw studenten te leren wat ze nodig hebben?

Oftewel:

Hoor jij je studenten nog wel echt door de ruis van alle methodieken en organisatiegedoe heen?

En leer jíj ze ook écht beter horen (en kijken)?

Ik had laatst zomaar ineens een goed gesprek met mijn 20-jarige zoon. Met de propedeuse in zijn zak van zijn muzikale HBO opleiding vroeg ik hem wat nu eigenlijk het belangrijkste was dat hij geleerd had het afgelopen jaar. Zijn antwoord:

 “Ik heb beter en meer leren horen! Ik hoor nu veel meer problemen in de muziekproducties en ik weet hoe ik ze op kan lossen. Ik hoor ook nog veel problemen waarvan ik nog niet weet hoe ik die op kan lossen. Ik heb zin in de verdere opleiding, omdat ik weet dat ik dan ga leren ook die problemen op te lossen. Ik hoor nu hoe iets in elkaar zit en waarom, ik hoor meer instrumenten en ook van welk merk. Ik hoor beter wat er gebeurt binnen het frequentiespectrum, en heb het beter onder controle en daardoor kan ik betere keuzes maken. Ik zit niet meer zo vast aan mijn eigen sound en stijl en kan daardoor nog meer nieuwe dingen leren .”

Nu heeft hij dit muzikale brein zeker niet van mij, maar toch begrijp ik wat hij bedoelt als het over leren gaat. Raakt hij in dit antwoord niet de kerntaak van het onderwijs? Studenten beter leren horen en kijken. En wel zó dat ze uitdagingen zien in het willen oplossen van problemen en nieuwsgierig zijn naar wat ze allemaal nog meer gaan leren. Het maakt dan niet uit of het gaat om muziek, techniek, organisatievraagstukken, sociale vraagstukken, duurzaamheidsvraagstukken etc. IJzersterk zijn in en enthousiast over je vakinhoud zijn om nieuwsgierigheid op te wekken. Ik nodig je uit om daar eens goed bij stil te staan voor jezelf, en jezelf te toetsen op dit enthousiasme en vakmanschap als het gaat over jouw eigen vakinhoud en docentschap.

Ik vroeg hem ook van wie hij dit ‘beter horen’ het beste geleerd had en wat deze docent dan doet in de les.

“Deze docent is ontzettend enthousiast voor zijn vak, is een groot producent maar heeft ook veel plezier om anderen dit te leren. Hij is positief en opbouwend, heeft ieders muzikale leerproces scherp en haakt daarop aan. Hij geeft helder aan waar we op uit moeten komen. Hij ziet geen klas maar individuen. Ik word gezien, en hij sluit aan bij wat ik te leren heb, en dat doet hij het best van iedereen. Hij beoordeelt studenten op wat ze geleerd hebben en niet alleen op de prestatie. Hij benoemt wat ze al geleerd hebben en laat ze horen wat ze nog te leren hebben. Hij vergelijkt studenten niet met elkaar; ieder volgt zijn eigen leerproces.  Je toetst jezelf steeds door opdrachten te maken en daar feedback op te krijgen. Als je alles af hebt, heb je het vak gehaald.”

Wat mij betreft schetst hij hier een docent die de essentie van onderwijs helemaal bij zich draagt: de student écht zien en beter laten horen en kijken, en de drang voeden bij de student om steeds meer te willen leren oplossen of over na te willen denken en doen. Ontzettend high impact! Mijn zoon denkt overigens dat deze docent nog nooit van één onderwijskundige methodiek gehoord heeft. Alsof hij vanuit betrokkenheid gewoon zijn gezond verstand gebruikt. Ik denk dat deze docent wel een nominatie waard zou zijn voor high impact teacher van het jaar. Maar hoogst waarschijnlijk hoeft deze docent dat dan weer niet persé te horen.

Over een betrokken docent gesproken:

Filmpje van de high fives!! https://www.youtube.com/watch?v=I0jgcyfC2r8

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

jacandra@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Projectmatig werken in je ontwikkelgroep

  Waarom regelmatig checken van het groepsproces van belang is. Wanneer je onderwijs ontwikkelt, heb je te maken met verschillende fasen. Van visievorming naar grof ontwerp, vervolgens de daadwerkelijke onderwijsontwikkeling, dan de voorbereiding van uitvoering...

Lees meer

Soms roep ik mijn ikken bij elkaar

  Herken je dit? Je loopt lekker te struinen door je favoriete boekwinkel. Je ogen scannen de titels, je bladert door een boek, je leest samenvattingen op achterkanten. Na een tijdje kies je een boek dat je helemaal leuk lijkt. ‘Die ga ik kopen!’. Maar eenmaal in...

Lees meer

Lente Liefde en Lef

Lente Liefde en Lef

Joehoe het is Lente!! Vanmorgen héél vroeg wakker al aan het nadenken over wat er vandaag allemaal op het programma staat….  het raam staat open, ik hoor de aller- állereerste vroege vogel voorzichtig, maar wel met lef, beginnen met fluiten. Daarna reageert er nog één. Even fluiten zij met z’n tweeën en binnen drie minuten is er een kakafonie van vogelgeluiden, en toch klinkt het heerlijk. De vogels delen vol passie, liefde en lef hun gezang. Voor mij bestaat er geen mooier geluid dan dit, ik krijg er energie van en het voelt als een uitnodiging om de dag met liefde en lef te beginnen.

20 maart 2018 Masterclass High Impact Teaching:

Op de eerste Lentedag…

De docenten van de opleidingen Diëtetiek van de HAN en Bedrijfskunde van de HvA delen hun ervaringen en lessons learned met betrekking tot high impact teaching met hun collega’s uit het MBO, HBO en aan opleidingsadviseurs. Zij zijn pioniers binnen het HBO, en proberen de impact van het leren bij studenten en bij henzelf te verhogen. High impact teaching op basis van een samen met studenten bedacht onderwijsconcept. Een dynamisch concept, waarin actief door studenten geleerd wordt. Waarin studenten benaderd worden als de young professionals in spé. De Masterclass was heel snel volgeboekt, blijkbaar is er een grote behoefte bij HBO- en MBO-docenten om te leren van deze voorbeelden. In deze masterclass zag ik vier docenten met lef het initiatief nemen. Doordacht lef, dat wel. Zij gaven aan hun collega’s op dynamische en inspirerende wijze voorbeelden van een vernieuwd onderwijsconcept op een practice-what-you-teach wijze. Zij zaten nog midden in de uitvoering ervan, met alle bergen, dalen en worstelingen die daarbij horen. Onderbouwd met kennis die erover beschikbaar is, en met een geloof dat de student er beter door gaat leren en daarmee hen voorbereidt op een toekomst waarin het continu toepassen van nieuwe kennis en inzichten in de praktijk essentieel is.

Zij zetten daarmee een aantal mindshifts in beweging van “teaching” naar “high impact teaching”

Teaching

High Impact Teaching

gericht op reproductiegericht op betekenisvol leren
willen uitleggenander aan het denken willen zetten
kennisoverdrachtsamen leren en onderzoeken in toepassen van kennis
leren van bestaande problemenleren van toekomstproblemen
denken in groepen en klassengepersonaliseerd leren
summatief toetsen aan het eindformatief toetsen tijdens het leerproces
ontwerpen van onderwijs voor studentenontwerpen van onderwijs samen met studenten
één docent voor de klasmeerdere docenten in interactie met studenten
docent als expertdocent als professionele leer- en inhoudsexpert
student als onwetendestudent als professional in opleiding

 

Inspirerend delen de vier docenten in deze masterclass het proces van deze mindshifts bij hen zelf, bij collega’s en binnen hun organisatie, als eersten, zoals de vroege vogels van vanmorgen. Het klinkt nog niet helemaal zoals zij graag willen en toch willen zij dit delen en ervan leren, omdat zij geloven waar ze mee bezig zijn, en heel graag met anderen willen verfijnen, onderzoeken, denken en doen. Er ontstaat in de masterclass veel energie binnen de groep aanwezigen. Bij de docenten die de voorbeelden delen en ook bij hun collega’s zie ik enorme liefde voor het vak, én de student. En juist díe liefde voor het leren van de student zorgt voor het lef om als eerste te experimenteren en anderen uit te nodigen kritisch mee te kijken en te doen.

Doordat we durven het onderwijsscenario te veranderen, vragen we meer van onze moed en ons improvisatievermogen. Studenten en docenten kennen de tekst, en bijbehorende rollen van dit nieuwe scenario ook nog niet precies. Dit maakt dat we enorm alert zijn en goed moeten afstemmen op wat er gebeurt in het leerproces van de ander en weer (positief) verrast worden. Zoals één van de docenten van diëtetiek vertelde dat ze  trots was op haar studenten die met veel lef potentiele opdrachtgevers tegemoet traden, en de docenten van de opleiding bedrijfskunde die aangenaam verrast werden door het niveau van de studenten.

Nu denk je wellicht “Aarrghh, nu moet ik ook nog lef hebben, ik moet al zoveel doen, waarom is goed niet goed genoeg?” Je hebt juist Lef wanneer je het allemaal niet zo goed weet en vanuit liefde voor die ene student meer impact wil hebben op het leren. Laat dat zien, wees de eerste of first follower

en maak hierdoor een start met de beweging naar een nieuw verrassend scenario waarin we allemaal weer samen gaan zoeken, dan vinden we elkaar wel. Zie hiervan het voorbeeld van de Blog van Liza en de vele reacties daarop.

Bij deze een uitnodiging om door te gaan met het delen van je (misschien nog wat onzekere) initiatieven, je ideeën en vragen. Zoals de eerste vroege vogels; met lef vanuit je liefde voor het vak.

 

 Bronnen ter inspiratie:

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

jacandra@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Vriendelijk uitdagen en jezelf laten verrassen

Vriendelijk uitdagen en jezelf laten verrassen

Hoeveel verantwoordelijkheid vraag jij van de student?

Maandag 8.20u…ik zit klaar voor een meeting met 2e jaars Hbo-studenten en docenten om mee te praten over de inrichting van een nieuwe module in de propedeuse. Ik weet niet precies wat ik kan verwachten, mede gezien het vroege tijdstip en de gemêleerde groep studenten. En wat gebeurt er?

Iedereen is om half negen paraat en schuift goed voorbereid aan tafel. Brainstormend over de inrichting van deze module ontstaat er een inspirerend, kritisch, collectief, samenwerkend leerproces. Actieve betrokkenheid terwijl ze er weliswaar koffie, maar geen studiepunten voor krijgen. Wat daar gebeurt zou je als docent graag vaker zien tijdens het samenwerkend leren in de lesgroep. Een aanrader in ieder geval voor iedereen die bezig is met onderwijsontwikkeling: betrek studenten actief bij het denken en doen. Feilloos weten zij te benoemen waar hun behoeftes liggen en wat voor hen impact heeft op het leren. Ze willen namelijk ontzettend graag écht leren, en zij kunnen goed benoemen wat dat voor hen is. Het gaat dan deels over de inhoud, maar vooral ook over de wijze van lesgeven en bejegening van docenten. Luister maar eens mee:

Goede docenten hebben de bereidheid veel te investeren in ons, maar vragen tegelijkertijd veel verantwoordelijkheid. Niet de lat lager gaan leggen gedurende het leerproces, of de deadline toch maar uitstellen, geen antwoord geven op vragen die we allang zelf hadden kunnen uitzoeken. Goed bedoeld, maar het geeft ons geen vertrouwen. Docenten zouden veel meer investering van ons kunnen vragen, ook al lijkt het of we daar niet blij mee zijn. Goede docenten hebben zin in de les, vragen vriendelijk en toch duidelijk door en nemen met minder geen genoegen.

Studenten benoemen wat ook uit onderzoek van Hattie (2012) naar resultaatrijk leren naar voren komt:

Leraren die hoge verwachtingen hebben van al hun studenten stellen die studenten veel vragen, ze geven hen tijd om na te denken, zijn niet tevreden met een te makkelijk of te kort antwoord en ze helpen hen door verdiepende vragen te stellen.

Studenten verwachten van docenten dat zij hoge verwachtingen hebben van de investering in het leren, het gaat hier niet over hoge verwachtingen ten aanzien van de prestatie. Daarnaast geven studenten ook heel expliciet aan dat je dat als docent vooral vriendelijk zou moeten doen.

Voerman (2016) geeft in haar boek Didactisch Coachen weer hoe je vanuit dit perspectief studenten kunt benaderen. Eén van de uitgangspunten van haar boek is dat het van belang is om als docent te laten zien dat je hoge verwachtingen hebt van je studenten, omdat gebleken is dat dat hun leren bevordert. Zij werkt dit verder uit in concrete docentvaardigheden zoals, het vragen stellen, aanwijzingen en feedback geven, en even belangrijk noemt zij: vriendelijkheid naar studenten toe.

Het is dus belangrijk dat docenten de studenten vertrouwen geven in hun leren en veel van hen verwachten qua investering daarin, binnen een warm en vriendelijk leerklimaat. Studenten krijgen geen vertrouwen van veel kennis en antwoorden alleen, maar vooral doordat docenten veel verantwoordelijkheid voor het leren van ze blijven vragen. Om daarbij vanuit een vriendelijke basishouding, vanuit verbinding, ook zelf veel bereidheid te hebben tot het investeren in het leerproces van de student. Als je als docent hierin gelooft en studenten niet benadert als berekenende, efficiënte studiepuntentellers gedragen zij zich ook niet zo. Een open deur misschien, maar blijkbaar staat deze niet heel ver open vanuit studentperspectief, en ervaren zij dit te weinig. Studenten willen graag zelf dat er meer van hen gevraagd wordt.

Veel verantwoordelijkheid en inzet blijven vragen (vertrouwen geven) van studenten en de bereidheid als docent om veel en vriendelijk te investeren in het leren van de student is de gouden combinatie voor de HIT-docent!

Deze blog is gebaseerd op een realistische opdracht, vanwege anonimiteit heb ik de opleiding niet vermeld.


Wil je je verder verdiepen in het onderwerp:

Hattie, J. (2012) Visible learning for teachers. Maximizing impact on learning. New York: Routledge.
Voerman, L., & Faber, F. (2016). Didactisch coachen. Hoge verwachtingen concreet maken met behulp van vragen en aanwijzingen. Zeist: V&F Onderwijs Consult.

Jacandra van Megen

Jacandra van Megen

Auteur

jacandra@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Soms roep ik mijn ikken bij elkaar

  Herken je dit? Je loopt lekker te struinen door je favoriete boekwinkel. Je ogen scannen de titels, je bladert door een boek, je leest samenvattingen op achterkanten. Na een tijdje kies je een boek dat je helemaal leuk lijkt. ‘Die ga ik kopen!’. Maar eenmaal in...

Lees meer