Online onderwijs in het MBO: werkt dat eigenlijk wel?

Online onderwijs in het MBO: werkt dat eigenlijk wel?

Online onderwijs in het MBO: werkt dat eigenlijk wel?

Online onderwijs in het MBO: werkt dat eigenlijk wel?

Wetenschappelijke onderbouwing voor afstandsonderwijs in MBO.

Het begrip ‘onderwijs op afstand’ roept inmiddels bij veel studenten, docenten, opleidingsmanagers en besturen reacties en beelden op. Iedereen in onderwijsland is ermee in aanraking gekomen en heeft in de afgelopen tijd een eigen draai weten te vinden in de online wereld. Niet alleen de praktijk heeft kennis gemaakt met onderwijs op afstand, maar ook de wetenschap heeft zich er flink over gebogen. In het afgelopen jaar zijn tal van onderzoeken gepubliceerd over onderwijs op afstand, maar we zien dat deze onderzoeken veelal plaatsvonden in het primair-, voortgezet-, hoger beroeps- en universitair onderwijs. En hoe zit het dan met het afstandsonderwijs in het middelbaar beroepsonderwijs?

In het MBO heb je immers te maken met studenten die graag praktisch aan de slag willen. Daarom vindt veel onderwijs plaats op stages en in praktijklessen. Toch moeten ook deze studenten meer online onderwijs volgen. Wat weten we nu eigenlijk van wat écht werkt in het online onderwijs in het mbo? Deze vraag werd ook gesteld aan de Kennisrotonde. Dit is een onderdeel van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) en heeft als doel om vragen vanuit de onderwijspraktijk te beantwoorden met wetenschappelijke gefundeerde inzichten over wat wel en niet werkt (Kennisrotonde, 2020). In deze blog wil ik jullie graag meenemen in een aantal voorwaarden voor werkzaam afstandsonderwijs in het mbo. Het is hierbij wel van belang om in je achterhoofd te houden dat veel onderzoeken in andere onderwijssectoren zijn uitgevoerd.

  

Drie voorwaarden van afstandsonderwijs in het mbo

Het afstandsonderwijs is ons voor de voeten geworpen en elke docent en/of opleiding heeft daarin zo goed als kan de studenten geholpen, zonder precies te weten wat echt nodig was. Uit onderzoek zijn er drie redelijk voor de hand liggende voorwaarden bekend, maar waar door de (te) snelle implementatie toch niet altijd aan is voldaan. De voorwaarden zijn (Kennisrotonde, 2020):

  1. De student moet toegang hebben tot digitale middelen, zoals internet, laptop, Microsoft Teams et cetera (Escueta, et al., 2017).
  2. De student moet voorbereid worden op het afstandsleren. Het blijkt dat studenten het gebruik van de online omgeving het meest uitdagend vinden. Een voorbeeld wat je regelmatig terug ziet komen is dat de docent subgroepen maakt en vervolgens een groot aantal van de studenten kwijt is. Yang et al (2013) geeft hiervoor als tip om eerst face-to-face onderwijs te geven waarin alles wordt uitgelegd zodat studenten vervolgens beter online kunnen werken. Op dit moment is hier nauwelijks tijd voor geweest door de snelle opeenvolging van maatregelen.  Welke mogelijkheden zie jij om toch je studenten bij te spijkeren in het volgen van online onderwijs?
  3. Er moet binnen de opleiding draagvlak zijn voor het afstandsonderwijs. Het is hierbij van belang dat er rekening wordt gehouden met de moeilijkheden die worden ervaren door studenten, docenten en ander onderwijspersoneel. Uit het onderzoek van Simonson et al. (2011) blijkt dat docenten vaak angstig zijn over het proces, de problemen met het rooster en de technische problemen, en dat ze behoefte hebben aan training, ondersteuning en (meer) tijd. Aan deze voorwaarde is sinds de start van de Corona-maatregelen met man en macht gewerkt, terwijl we ook zien dat de effectiviteit en kwaliteit van het online onderwijs sterk verschilt per docent.

 

Werkzame kenmerken van afstandsonderwijs in het mbo

In mijn werk zie ik dat veel docenten de relatie met hun studenten voorop stellen. De relatie zorgt er onder andere voor dat studenten betrokken blijven én dat ze zich prettiger voelen bij jou in de les. Voorheen was deze relatie meer vanzelfsprekend doordat je studenten spreekt in de wandelgangen en fysiek in je les. Door het online onderwijs ontstaat deze relatie niet vanzelf en daarom moet je dat heel bewust organiseren, want anders raken je studenten minder betrokken en voelen zij zich niet op hun gemak om te spreken in een online les. Dit is te verklaren vanuit de Transactional Distance Theory van Moore (1993). Deze stelt dat de fysieke afstand tijdens online onderwijs kan leiden tot meer psychologische afstand met de docent en de student. Het grote nadelige effect hiervan is dat het ten koste gaat van de leeropbrengsten van de studenten. Om deze psychologische afstand te verkleinen zijn drie elementen van groot belang, namelijk:

  1. Het is belangrijk om met je studenten in dialoog te blijven. Ga niet alleen maar zenden, maar zorg ervoor dat je constructief, wederkerig en doelgericht communiceert met je studenten. Je kan dit doen door echt in gesprek te gaan met de studenten, maar ook door op meer verschillende manieren ondersteuning aan te bieden (Joo et al, 2014). Zorg dat je beschikbaar en bereikbaar bent, en dat studenten weten hoe ze je kunnen bereiken. Aan de andere kant kun je ook afspraken maken die het contact bevorderen, zoals bv schermen aan, en afspraken over reactiesnelheid bij inlever-opdrachten.
  2. Zo belangrijk als structuur is binnen een opleiding, des te belangrijker wordt dit als je online les gaat geven. Voorspelbaarheid is de oplossing. Zorg ervoor dat de roosters, lessen, technologie, et cetera goed georganiseerd zijn waarbij de structuur duidelijk zichtbaar is.
  3. Tot slot is daar ook de autonomie van de student die bijdraagt aan leeropbrengsten en motivatie. Zorg ervoor dat de student enige keuzevrijheid heeft in wanneer hij wat doet. In het onderzoek van Yang et al (2013) komt naar voren dat studenten het bijvoorbeeld prettig vinden als ze online college terug kunnen kijken, want hierbij kunnen ze op eigen tempo het college kijken, terugspoelen of pauzeren.

Om terug te komen op de eerste vraag: ‘Online onderwijs in het mbo: werkt dat eigenlijk wel?’ zijn er in de wetenschap een aantal aspecten te vinden die het online onderwijs mogelijk maken en die hulp kunnen bieden bij het verbeteren van het onderwijs. En uiteraard, alle aspecten zijn mooi op papier en lijken in onderzoek van grote meerwaarde voor het onderwijs, maar we kunnen nooit de wetenschap kopiëren en plakken in de praktijk en ervan uitgaan dat het goed komt. Er spelen veel meer factoren mee die bepalen of het online onderwijs werkt in het mbo. Toch hoop ik dat je nu meer inzichten hebt vanuit de wetenschap en wie weet helpt het jou om je online onderwijs te verbeteren.

Was dit voor jou nog niet genoeg dan verwijs ik je graag door naar de volgende informatiebronnen:

Gratis webinar OAB Dekkers (woensdag 13 januari 2021) over ‘De wetenschap van online leren’. https://www.youtube.com/watch?v=ffBYSdzk_os

TjipCast over ‘Wat zegt de wetenschap eigenlijk over online leren?’
https://tjipcast.nl/onderwijs/wat-zegt-de-wetenschap-eigenlijk-over-online-leren-tjipcast-103-met-peter-loonen/

Het uitgebreide artikel van de Kennisrotonde over werkzame kenmerken van afstandsonderwijs in het MBO.
https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/werkzame-kenmerken-van-afstandsonderwijs

Wil je meer weten over de kennisrotonde en de vragen die worden gesteld, neem dan een kijkje op de volgende site: https://www.kennisrotonde.nl/de-kennisrotonde

Gehanteerde bronnen:
Escueta, M., Quan, V., Nickow, A. J., & Oreopoulos, P. (2017). Education technology: An evidence-based review (No. w23744). National Bureau of Economic Research.

Joo, K., Andrés, C. & Shearer, R. (2014). Promoting Distance Learners’ Cognitive Engagement and Learning Outcomes: Design-Based Research in the Costa Rican National University of Distance Education. International Review of Research in Open and Distributed Learning, 15 (6), 188–210. DOI: 10.19173/irrodl.v15i6.1908

Kennisrotonde. (2020, 26 mei). Wat zijn werkzame kenmerken van afstandsonderwijs in het mbo? Geraadpleegd van https://www.kennisrotonde.nl/vraag-en-antwoord/werkzame-kenmerken-van-afstandsonderwijs

Moore, M. G. (1993). Theory of transactional distance. Theoretical principles of distance education, 1, 22-38.

Simonson, M., Schlosser, C. & Orellana, A. (2011). Distance education research: A review of the literature. Journal of Computing in Higher Education, 23, 124-142. DOI: 10.1007/s12528-011-9045-8

Yang, D.F., Catterall, J., & Davis, J. (2013). Supporting new students from vocational education and training: Finding a reusable solution to address recurring learning difficulties in e-learning. Australasian Journal of Educational Technology, 29(5), 640-650.

Ellen van Vugt

Ellen van Vugt

Auteur

De docent of de student centraal?

De docent of de student centraal?

 Onderwijsontwikkeling, onderwijskundig leiderschap, gepersonaliseerd onderwijs, de docent centraal, de student centraal. Bij het maken van onderwijs ontstaan er veel vragen. Vragen kunnen beantwoord worden met een boek. Is dat boek dan de waarheid? Wij denken van...

Lees meer
Beter een komma dan een punt

Beter een komma dan een punt

  "Beter een komma dan een punt" Het perspectief van docenten en studenten over cijfers en feedback in het leerproces Formatief evalueren en programmatisch toetsen is hot in het (beroeps)onderwijs. Ook in onze blogs, webinars en trainingen besteden we er veel...

Lees meer

Door de ogen van een student

Door de ogen van een student

Door de ogen van een student

In februari ben ik gestart met de master Onderwijswetenschappen en de bijbehorende stage. Mijn stage wilde ik graag uitvoeren bij een onderwijsadviesbureau en zo kwam ik uit bij OAB Dekkers. Inmiddels heb ik mijn stage afgerond, en ben ik officieel voor het bureau gaan werken. Ondertussen rond ik de laatste vakken nog af en schrijf ik mijn scriptie. Ik werk op dit moment één dag in de week voor Dekkers en daarin verzorg ik trainingen en ondersteun ik bij onderwijskundige projecten. 

Zoals velen werken en leren we vanuit huis en volg, ook ik, mijn lessen online in Kultura, werk ik samen via Zoom en geef ik trainingen via MS Teams. De ene keer bekijk ik een les vanuit de studentkant, waarbij ik liever niet de camera aan heb staan omdat iedereen mij dan de hele tijd thuis ziet zitten. En aan de andere kant kijk ik ook vanuit de docent/trainer kant waarbij ik het juist prettig vindt om alle studenten te kunnen zien om te kijken of ik nog steeds aansluit bij de groep. Deze verschillende perspectieven dragen eraan bij dat ik een rijker beeld heb van hoe een ‘ideale’ (online) les eruit zou moeten zien. En dat raad ik iedereen aan eens te doen: kruip eens in de schoenen van een student.  

Het wisselen van perspectief is lastig, zeker vanuit je woonkamer achter je laptop. Toch daag ik je ook uit om ook vanuit die andere kant van het beeldscherm te kijken en te ervaren hoe dat is. Maar hoe doe je dat nu vanuit je eigen woonkamer? Ik geef je een aantal praktische tips. 

Vraag de student wat voor hen werkt

Tijdens een fysieke les in het klaslokaal merk je al gauw of iets werkt of niet. Je merkt of studenten tevreden zijn en of ze je lesstof begrijpen. Online vallen deze non-verbale en zelfs verbale signalen weg. Echter die feedback blijft van belang. Hoe ervaren de studenten bijvoorbeeld jouw studiewijzer? Vinden ze het logisch hoe jij het lesmateriaal klaarzet? Weten de studenten wat je van ze verwacht? Weet je waarom studenten de camera niet aan willen? Deze vragen kunnen jou helpen om inzicht te krijgen in de (non-) verbale communicatie die je mist. Leg studenten ook uit waarom dit voor jou belangrijk is.

Individueel gesprek met student 

Heb jij bijvoorbeeld de ELO al eens vanuit de studentkant bekeken? Het is zeer waardevol om samen met een student te kijken naar wat zij zien en of ze dat ook handig vinden. Via de inmiddels bij iedereen bekende functie ‘scherm delen’ is dit ook heel eenvoudig te realiseren.  

Je eigen les opnemen

Niets is zo confronterend om je eigen camerabeelden terug te zien, maar toch is dit een van de meest effectieve middelen om goed te kunnen reflecteren op je eigen handelen. Tijdens een fysieke les zie je dat misschien niet zitten omdat het zo’n gedoe is om voor een camera te zorgen, het beeld te uploaden op je laptop (wat weer uren duurt) en vervolgens pas te kunnen starten met het bekijken van het beeld. Tijdens je online lessen vallen deze argumenten weg, want het is enkel één druk op de knop en MS Teams of Zoom neemt de les voor je op. Het biedt jou als docent de mogelijkheid om je les te volgen vanuit de ogen van een student en zal je wederom veel informatie geven.

Meekijken bij een andere docent

Om de volledige studentervaring te krijgen is het goed om eens een les te volgen bij een collega. Je kan ervoor kiezen om enkel te observeren, maar ik daag je uit om echt als student deel te nemen. Camera aan, mee in de break-out rooms, aantekeningen maken, lesopdracht inleveren, invullen van polls et cetera. Laat je collega jouw les meedoen en bespreek met elkaar hoe het is. Je zal al gauw merken wat wel of niet werkt in zo’n les. Het zijn soms de kleine dingen die jouw les optimaliseren. Het kan één zin extra zijn in je uitleg waardoor het wel lukt om iedereen in de juiste break-outroom te krijgen of één aanpassing in de cursushandleiding waardoor de studenten wel op het juiste moment de camera aan hebben.

Mijn tips zijn weliswaar gericht op het online lesgeven, maar zeker als we weer les mogen geven in de klas blijf ik pleiten voor een perspectiefwisseling. Durf jij het aan om ook van perspectief te wisselen? Of doe jij dat al regelmatig? Ik ben heel benieuwd naar je ervaringen!

Ellen van Vugt

Ellen van Vugt

Auteur

De docent of de student centraal?

De docent of de student centraal?

 Onderwijsontwikkeling, onderwijskundig leiderschap, gepersonaliseerd onderwijs, de docent centraal, de student centraal. Bij het maken van onderwijs ontstaan er veel vragen. Vragen kunnen beantwoord worden met een boek. Is dat boek dan de waarheid? Wij denken van...

Lees meer
Beter een komma dan een punt

Beter een komma dan een punt

  "Beter een komma dan een punt" Het perspectief van docenten en studenten over cijfers en feedback in het leerproces Formatief evalueren en programmatisch toetsen is hot in het (beroeps)onderwijs. Ook in onze blogs, webinars en trainingen besteden we er veel...

Lees meer

Vul je emailadres en je naam in

om de  casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!

Vul je emailadres en je naam in

om de casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!