Wie zijn je helden?

door 2 feb 2021

Het is opvallend hoe vaak er een vergelijking wordt gemaakt tussen de wereld van de sport en die van het bedrijfsleven. Aangezien het onderwijs al een aantal decennia marktgericht werkt, zien wij ook hier deze metafoor dominant worden. Op zich niets mis mee. Sporten is gezond en sportmensen kunnen inspirerend zijn. Wat is er mooier dan individuen of teams die zich superfocussen, doorzetten tot het bittere eind en tot zeer opmerkelijke en excellente prestaties komen. Maar waarom die sportmetafoor zo populair is geworden in het bedrijfsleven en, zo lijkt het wel, het enige grote voorbeeld is, weet ik niet. Misschien bestaat er daar een obsessie met jeugd, vitaliteit, het einddoel boven alles stellen en uiteindelijk de winst binnen halen: goud. Geen tijd voor verliezers. Hiervoor moet alles wijken. In deze column wil ik andere helden naar voren schuiven. Mensen die voor mij als leraar zeer inspirerend zijn geweest en nog zijn.

1. Wetenschappers

Vooral in deze tijd zijn ze hard nodig. Vooral nu weleens het vertrouwen in de wetenschap wordt opgezegd. Tijden waarin complotdenkers makkelijk mensen verleiden of fake news niet van echt nieuws te onderscheiden is. Dan hebben we geleerden nodig die ons leren denken, ons leren conclusies op degelijk wetenschappelijk onderzoek te funderen en weten scepsis bij te brengen, zodat we flauwekul van echte zinvolle informatie kunnen onderscheiden. En vooral vakdocenten hebben we nodig. Niet alleen begeleiders en coaches zonder verstand van het vak dat ze begeleiden, maar inhoudsdeskundigen. Je zou toch bijvoorbeeld geen cursus viool spelen willen volgen bij iemand die zelf dit instrument nog nooit ter hand heeft genomen en weten te bedwingen?

Op internet kun je ze vinden. Wetenschappers als Carl Sagan, Robert Sapolsky, Stephen Jay Gould of Robert Lawrence Kuhn van die geweldige serie Closer to truth. Niet dat deze personen vanzelfsprekend geliefd zijn. Hou je van lezen en studie dan word je al snel voor nerd uitgescholden. Maar laten we blij zijn met deze mensen. Want opkomen voor waarheid kan zeer impopulair worden. Denk aan al die wetenschappers die in voorbijgaande eeuwen als ketter vervolgd werden en gedood. Ik denk persoonlijk aan Hypatia. Iemand die voor mij altijd inspirerend is geweest. Vrouw (dus een categorie die vroeger als snel genegeerd werd en meestal niet serieus genomen, maar al met al toch een grote bijdrage heeft geleverd aan de ontwikkeling van diverse disciplines) en wiskundige in tijden dat het not done was. Kennis en wetenschap zijn kwetsbaar. Vaak lijkt het dat het gezond verstand en de redelijkheid het verliezen, maar uiteindelijk zal de liefde voor de waarheid zegevieren. Als leraar draag je hier, als het goed is, aan bij.

2. Kunstenaars

Een andere groep mensen door wie ik mij graag laat inspireren, vooral in het onderwijs en die makkelijk over het hoofd gezien wordt, maar zich bezighoudt met zaken van waarde en daardoor kwetsbaar is. Velen zijn verguisd tijdens hun leven (Vincent van Gogh), maar de drang om te creëren komt van binnenuit en laat zich niet stoppen. Kunstenaars zijn onvoorspelbaar en verrassend (lees maar eens wat over de loopbaan van Bob Dylan), individualistisch en denken bij voorkeur outside the box. Vaak wordt dat ons docenten nogal eens toegeroepen (denk outside the box) bij allerlei onderwijsconferenties en bijeenkomsten. Maar pas maar op als leraren dit echt eens zouden gaan doen.

Bijvoorbeeld Pernilla Kannapinn. Een jonge vrouw die een tijdje in het basisonderwijs in Duitsland heeft gewerkt, maar door haar eigenzinnige manier van lesgeven weggestuurd werd. Ik kwam haar anderhalf jaar geleden tegen bij een optreden in Groningen op een verjaardagsfeest. Pernilla trekt in haar eentje rond (wel samen met een hond) in een camper genaamd slakkenhuis. Ze treedt overal op met haar liedjes waarbij ze zichzelf begeleidt met viool en allerlei andere  muziekinstrumenten. Kijk maar eens op You Tube. Daar is ze te beluisteren met veel eigen clips. Ze bevindt zich op dit moment in Noorwegen. Tijdens haar vele optredens vertelt ze over haar tijd in het onderwijs en hoe ze door gebruik te maken van haar fantasievolle verhalen haar lessen vormgaf. Dit paste niet in het keurslijf waarin het systeem ons maar al te graag wil persen. Dat is natuurlijk de reden waarom eigenzinnige kunstenaars meestal niet in instituten als het onderwijs zijn te vinden. Maar wil je iets van waarde creëren en mensen weten te raken, dan moet je eerst naar jezelf leren luisteren en iets maken wat hoogst persoonlijk is en dus alleen door jou gemaakt kan worden.

3. Wereldleiders

Veel wereldleiders kunnen bijna niet anders dan als negatief baken fungeren. Eenmaal aan de macht is het vaak afgelopen met het streven naar het goede. Heel af en toe komt er iemand langs die blijvende indruk maakt. Nelson Mandela bijvoorbeeld. Maar om zoveel macht aan te kunnen moet je misschien eerst wel door een diep dal van vernedering gaan. Leren verliezen. Eerst een tijd in de gevangenis zitten (in 1963 tot levenslang veroordeeld, In 1990 kwam hij vrij). Hij werd in 1994 in Zuid–Afrika als president aangesteld. En dat dus op hoge leeftijd, vijfenzeventig jaar oud, terwijl je volgens velen dan in de afdankfase zit. Misschien moet je eerst ook wel verliezen voordat je kunt winnen; “In my country, we go to prison first and then become president.” (Long Walk to Freedom, 1995). En leren doorzetten terwijl je niet gezien wordt. Terwijl de machtigen, de Goliaths, eerst de overwinning lijken binnen te halen. Hij bracht vooral mensen bij elkaar. Vocht tegen polarisatie. En eerlijk is eerlijk, hij gebruikte hiervoor ook de sport. Op zich niks mis mee, dus.

4. De archetypische leraar

Ten slotte zijn er geen betere helden voor leraren denkbaar, dan natuurlijk leraren zelf. De archetypische leraar is misschien wel (in ieder geval voor mij) Socrates. En hier zie je weer dat de waarheid niet altijd welkom is. Je kunt maar beter niet deze persoon als held bewonderen en proberen na te volgen, want ze gaven hem uiteindelijk de gifbeker. En dat terwijl hij feitelijk helemaal niets onderwees. Zijn methode was mensen aan het denken zetten door vragen te stellen. En dan is het oppassen geblazen. Deze manier van mensen benaderen heet de socratische methode. Op de Lerarenopleiding noemt men deze werkvorm het onderwijs-leergesprek. Op deze manier word je tot denken aangezet en kun je zomaar gaan twijfelen aan je zekerheden en kom je vervolgens zelfstandig tot diepere inzichten.

 

Door wie laat jij je inspireren? Inspireer ons en medelezers, deel jouw grootste inspiratiebronnen hieronder in het reactieveld.

1 Reactie

  1. Mieke van der Heijden

    Mijn held is de Dalai Lama. De kunst van compassie en dankbaarheid. Zijn open nieuwsgierige houding inspireert me. De wereld wordt mooier als we ons oordeel uitstellen en elkaar echt durven zien; de mens achter de collega, de student, de ouder, de ondernemer… De mens en de bedoeling graag voor het systeem en de regels.

    Antwoord

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Pieter van der Zee

Pieter van der Zee

Auteur

Gastblog

Formatief evalueren (Deel 2 van 3)

Formatief evalueren (Deel 2 van 3)

Neem de juiste beslissingen in je lessen Formatief handelen & effectieve feedback In de blog van vorige week heb ik jullie meegenomen in het waarom en hoe van formatief evalueren. Met het schema van William & Leahy (2019) heb ik inzichtelijk gemaakt uit welke...

Lees meer
Formatief evalueren (Deel 1 van 3)

Formatief evalueren (Deel 1 van 3)

Neem de juiste beslissingen in je lessen Formatief evalueren bij online leren Online leren en lesgeven vergt een heel andere didactiek. Dat weten we allemaal. Je moet nieuwe manieren vinden om je studenten te (blijven) motiveren en betekenisvol te laten leren. Uit...

Lees meer
Programmatisch toetsen: De ervaringen van een student

Programmatisch toetsen: De ervaringen van een student

  Afgelopen jaren is programmatisch toetsen steeds meer in opkomst. Gelukkig worden meer en meer ervaringen en onderzoeksresultaten gedeeld, waar wij allen weer van kunnen leren. Zie je toetsen als iets om van te leren? Wil je de student meer verantwoordelijkheid...

Lees meer

Vul je emailadres en je naam in

om de  casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!

Vul je emailadres en je naam in

om de casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!