In mijn klas geen polonaise…

door 11 feb 2020

In mijn klas geen polonaise…

Goede docenten zijn cruciaal voor goed onderwijs. Dat is een algemeen aanvaard inzicht, waarbij docenten meer en meer worden gezien als zelfstandige professionals, die binnen de kaders van hun school professionele ruimte nodig hebben om hun werk goed te doen en zich voortdurend te blijven ontwikkelen. Een veel gebruikt instrument om inzicht te krijgen in de professionele en didactische vaardigheden van docenten is het organiseren en uitvoeren van lesobservaties en de daaraan gekoppelde feedback. Een nuttig en waardevol instrument omdat de opbrengst docenten ondersteunt en motiveert in hun professionele ontwikkeling en bovendien deze ontwikkeling ook borgt.

De observaties worden soms uitgevoerd door collega-docenten, soms door teamleiders en soms door externe observatoren. In alle gevallen is het organiseren en uitvoeren van observaties erbij gebaat als een aantal spelregels goed gedefinieerd en toegepast worden.  Een aantal tips en spelregels op een rij :

Tip 1: Geen sluitstuk van de planning, maar prioriteit!

De praktijk leert dat lesobservatie en feedback lang niet altijd bovenaan de prioriteitenlijst staan en dus relatief makkelijk plaats moeten maken als er weer eens een rooster wijzigt, iemand ziek is etc. Begrijpelijk , maar niet terecht ! Want juist deze lesbezoeken zijn cruciaal om zicht te creëren op voor de ontwikkeling van docenten en tevens een uitstekende graadmeter om te checken of de visie op onderwijs ook in de praktijk wordt waargemaakt.

De ervaring leert ook dat docenten het uiterst prettig vinden om bevestiging en waardering te krijgen voor alles wat er goed gaat in de voorbereiding en uitvoering van de les. Waarderend observeren en beoordelen schept ook de ruimte voor het ontvangen van constructieve feedback op die onderdelen waar verbeterpotentieel aanwezig is.

Tip 2: Meet aan de hand van dezelfde criteria

Iemand in je les krijgen is en blijft een spannende aangelegenheid. Dus zullen de meeste docenten hun ervaringen onderling uitwisselen en delen. Als dan blijkt dat er (grote) onderlinge verschillen zitten tussen de beoordeelde criteria, de manier van kijken en de manier van (be-)oordelen ondermijnt dat sterk het effect van de observaties. Het vertrouwen is weg en zie dat maar weer eens terug te krijgen bij een volgende ronde van observaties.

Het is dus wenselijk dat de criteria van tevoren duidelijk zijn, gebaseerd op een helder en begrijpelijk model wat ruim vooraf is besproken en gedeeld met de betreffende docenten. En hou dat model vast bij volgende ronde van observaties zodat ook de ontwikkeling in de tijd zichtbaar wordt. Geef docenten bovendien de gelegenheid om specifiek te vragen naar punten waarop zij feedback willen ontvangen.

Tip 3: Observaties omzetten naar feedback vraagt aandacht en vaardigheden

Goed feedback geven is een kunst ! Een kunst die uiteraard te leren is. Het vraagt enerzijds om kennis van de feedback regels, maar zeker ook het vermogen om zorgvuldig te kunnen formuleren.  De docent moet herkennen wat je zegt, begrijpen wat je bedoelt en op basis daarvan door kunnen met de feedback die je geeft. Vergeet daarbij niet dat door geconcentreerd luisteren en het stellen van de juiste vragen de geobserveerde stimuleert bij het reflecteren en daarmee het leereffect vergroot wordt.

Waak er overigens voor om alles wat je tijdens de observatie hebt gezien uitvoerig te bespreken. Selecteer de belangrijkste en meest concrete bevindingen en bespreek vervolgens wat de mogelijkheden zijn om met die bevindingen aan de slag te gaan.

Tip 4: Plan de nabespreking zo kort mogelijk na de lesobservatie

Het gebeurt nogal eens dat er te veel tijd zit tussen de observatie en de nabespreking en dat is eigenlijk voor niemand prettig. Niet voor de betreffende docent, want die is ontzettend nieuwsgierig naar de tips en de tops voortkomend uit de observatie. En ook niet voor de observant, want die kan juist de scherpste feedback geven als de nabespreking kort na de observatie is. Alles zit dan nog vers in het geheugen en dat maakt het mogelijk om concrete en feitelijke voorbeelden aan te halen die beide actoren herkennen. Het inplannen van het feedbackgesprek kort na de observatie is dus eigenlijk een must! In de ideale situatie worden ze op dezelfde dag gepland en daarmee het ijzer gesmeed als het heet is !

Tip 5: Plan de gesprekken met alle docenten

Niet iedere opleiding kiest ervoor om alle docenten te observeren. Soms wordt het alleen voor beginnende docenten georganiseerd, soms voor docenten die net in dienst zijn, soms voor docenten met problemen in de lessen.

De ervaring leert dat het effect op zowel individuele docenten als ook op de totale team-performance het grootst is als alle docenten regelmatig meedoen aan lesobservaties.  Een overzicht van de bevindingen van de onderwijsinspectie , op basis van lesbezoeken tijdens de afgelopen jaren laten het volgende beeld zien

  • Hoogste percentage onvoldoende als het gaat om het differentiëren op niveau van de groep en eventueel individueel.
  • Generieke lessen worden vaker met een onvoldoende beoordeeld dan vakgerichte lessen
  • Lessen van onbevoegde docenten en docenten met weinig ervaring (0-3jaar), maar ook van docenten met veel ervaring (25 jaar en meer) worden vaker als onvoldoende beoordeeld.

Al met al een warm pleidooi om lesobservaties te organiseren, te plannen, eenheid van observeren en feedback af te spreken en direct de bevindingen te delen.

Wil u mee weten over coaching en lesobservaties door OABDekkers? Kijk dan op onze website www.oabdekkers.nl

8 Reacties

  1. noortje van glabbeek

    Ik zou ervoor willen pleiten om helemaal niet te beoordelen/meten bij observaties, maar docenten alleen te ondersteunen en te helpen een betere docent te worden. Elke docent moet zijn eigen ontwikkelpad kunnen lopen.

    Antwoord
    • peter stam

      Beste Noortje, volledig met je eens. Waarderend observeren en feedback geven met behulp van tips en tops.

      Dank voor je reactie,

      Peter Stam

      Antwoord
      • noortje van glabbeek

        Beste Peter,
        Ik ben niet zo’n voorstander van de obligate tips & tops. Liever maak ik een analyse op basis van de waarnemingen (handelingen en effecten) en bespreek met de geobserveerde docent of en in hoeverre de effecten beoogd waren. Daarna gaan we in gesprek over alternatieve aanpakken. Docenten stellen zich snel open, vragen om feedback, tonen steeds meer durf om te experimenteren én vragen om meer lesbezoek.
        Groet,
        Noortje

        Antwoord
  2. Matt Huntjens

    We moeten af van het ‘beoordelen’ bij een lesbezoek. De spanning die het soms oproept bij beginnende docenten is niet nodig. De term toetsen en beoordelen zou ik willen noemen: waarderen en evalueren, zoals ook in de literatuur wordt uitgelegd. Groei en ontwikkeling gaat gepaard met de juiste voeding, aandacht en omgeving.
    Dus bespreek de lesobservatie na a.d.v. door de docent zelf genoemde observatiepunten waaraan hij/zij zelf wil werken in zijn/haar ontwikkeling.

    Antwoord
    • Serry van de Graaf

      Volledig mee eens meneer Huntjens! Beoordelen geeft inderdaad veel extra stress en heeft meestal een negatief karakter.

      Antwoord
      • peter stam

        Beste Matt, beste Serry

        Volledig mee eens. Waarderend observeren en me behulp van tips en tops de docent bevestigen, motiveren en stimuleren.

        dank voor jullie reactie,
        Peter Stam

        Antwoord
  3. Johan Stip

    Een lesobservatie wint aan kracht indien:
    – de leraar die wordt geobserveerd doelbewust zijn persoonlijke ontwikkelingsdoel(en) heeft geformuleerd zodat daarop feedback kan worden gegeven;
    – de observator zich bewust is van zijn eigen aannames, interpretaties en invullingen zodat een dialoog kan ontstaan over de geobserveerde les;
    – de reflectie na afloop plaatsvindt volgens een vaststaand reflectiemodel, bijvoorbeeld triple-loop-learning
    – de observatie GEEN beoordeling bevat

    Antwoord
  4. peter stam

    Dag Johan,

    Dank voor je aanvulling en bijdrage. Zeer waardevolle tips die ook echt hout snijden.

    Hartelijke groet,
    Peter Stam

    Antwoord

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

Peter Stam

Peter Stam

Auteur

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Wil je in een groep zitten… of in een team spelen?

Wil je in een groep zitten… of in een team spelen?

  Iedereen die deze vraag voorgelegd krijgt voelt intuïtief aan dat het beter is om in een team te spelen, dan in een groep te “ zitten “. Als je de twee definities naast elkaar legt dan klopt dat ook wel: Een groep is een verzameling individuen die zich in meer...

Lees meer
Sint, Kerst en… Functioneringsgesprekken

Sint, Kerst en… Functioneringsgesprekken

  Het zit er weer aan te komen …. de jaarlijkse stress aan het eind van het jaar, waar menig medewerker slecht van slaapt ; het functioneringsgesprek, het voortgangsgesprek, het startgesprek of welke andere naam er ook aan gegeven wordt. Waarom werkt dit...

Lees meer
De ondragelijke ingewikkeldheid van… groepsdynamiek

De ondragelijke ingewikkeldheid van… groepsdynamiek

  We hebben er allemaal mee te maken en in verschillende facetten van ons leven… Binnen het sportteam, binnen een vriendinnen of vriendengroep, binnen families en last but not least, binnen het werk. En dus ook binnen ons gezamenlijk werkgebied: het onderwijs....

Lees meer

Vul je emailadres en je naam in

om de  casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!

Vul je emailadres en je naam in

om de casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!