Selecteer een pagina

Waarom willen studenten passief onderwijs (deel 2)

door | 10 jul 2018

Bovenaan het verlanglijstje van veel opleidingsteams staat de wens voor ‘proactieve studenten’. Studenten die ondernemend zijn en zelf initiatief nemen. Maar wat zie je veelal in de praktijk als je onderwijs geeft dat dit leergedrag moet stimuleren? Studenten die in de weerstand komen en de voorkeur uitspreken voor passief onderwijs. In mijn vorige blog ‘Waarom hebben studenten liever passief onderwijs?’ gaf ik aan hoe het komt dat studenten dit gedrag vertonen. Ik daagde jullie uit om mijn antwoord ter discussie te stellen en te komen met andere verklaringen. En wauw, wat heb ik goede reacties gehad, bedankt daarvoor! Benieuwd wat het belangrijkste inzicht is wat ik uit jullie antwoorden heb gehaald? Lees dan deze blog!

 

Samenvatting ‘Waarom hebben studenten liever passief onderwijs?’

In mijn vorige blog gaf ik een verklaring waarom studenten hun voorkeur uitspreken voor ‘passief onderwijs’. De belangrijkste reden die ik gaf is de manier waarop we ze hebben opgevoed. In het schoolse leven hebben we ze geleerd om alles wat wij ze vertellen als waar te beschouwen en dat ze van hun docenten verwachten dat ze ware antwoorden geven op hun vragen (Verschuren, 2002, Delnooz, 2008). Het is een cultuur die innovatief denken in de weg staat. Als je immers gelooft dat het antwoord op allerlei vraagstukken al gevonden is, waarom zou je dan op zoek gaan naar betere oplossingen? Om de passieve houding te doorbreken, moeten we studenten juist twijfel aanbieden: we moeten studenten leren dat het antwoord niet bestaat, maar hen leren om kanttekeningen te plaatsen en zelf te komen met oplossingen. De ervaring leert dat deze manier van denken maanden in beslag neemt. Daarbij zijn vier fasen te onderscheiden (Delnooz, 2008):

1. Ongeloof

2. Boosheid

3. Acceptatie

4. Integratie

 

Mijn belangrijkste inzicht uit jullie antwoorden

Ik daagde jullie uit om ook bij mijn verhaal kanttekeningen te plaatsen. En dat heb ik geweten! Wat een mooie reacties heb ik gehad. De reacties die mij veel aan het denken hebben gezet zijn de reacties van Carla en Lorna over vertrouwen.

Carla: ‘Volgens mij heeft het ook met vertrouwen te maken. Mensen (studenten) denken dat de medestudenten het nog niet kunnen weten en kennen hen wellicht niet goed genoeg om daarvan overtuigd te zijn/worden.’

Lorna: ‘Mijn idee: neem de inhoud die de student uiteindelijk zelf inbrengt heel erg serieus. Maak er tijd voor om erover te discussiëren, samen met de anderen. Dan krijgt de student de kans om te ervaren dat hij expert is.’

In mijn blog stel ik dat het vanzelfsprekend is dat studenten in eerste instantie in fase 1 (ongeloof) en 2 (boosheid) terecht komen. Maar is dat wel zo? Jullie wezen me erop dat ongeloof en boosheid vaak te maken hebben met een ander dilemma, namelijk dat studenten nog onvoldoende vertrouwen hebben in hun eigen competentie en de overtuiging ‘ertoe te doen’. Oftewel als we willen dat studenten kritische vragen stellen, zelf aan de slag gaan en komen met innovatieve oplossingen, dan moeten we als docenten hen ook het vertrouwen geven dat zij dit kunnen. Dit vraagt ook wat van jouw ‘expertrol’, want durf je ‘de waarheden’ die je vertelt in twijfel te trekken? Ik heb zelf ervaren hoe waardevol het is om dit te doen. Jullie input is een mooie terechte aanvulling op de vraag ‘Waarom willen studenten passief onderwijs?’

Maar hoe stimuleer je nu vertrouwen bij studenten? De volgende drie tips helpen om het vertrouwen in deze nieuwe vorm van onderwijs te vergroten:

1. Leer de studenten dat fouten maken mag. Geef hierin zelf het goede voorbeeld.

2. Complimenteer de moeite die de student doet, niet het resultaat!

3. Geef aandacht aan wat goed gaat en let niet teveel op wat er allemaal niet goed gaat.

Wat denken jullie, hebben we de antwoorden gevonden om studenten én proactief te krijgen én uit de weerstand te houden? Ik ben wederom benieuwd naar jullie reactie.

2 Reacties

  1. Ludo Hodzelmans

    Hoi Liza,

    De opmerking is wellicht al eerder gemaakt, maar wat ik zelf ervaren heb en ervaar tijdens ons driejarig traject herontwerp mbo, waarbij met name binnen ons nieuwe didactische concept de nadruk ligt op ondernemend gedrag en ondernemend leren en werken is, dat ook docenten zich nog niet altijd veilig voelen om eigenaarschap ook bij de studenten neer te leggen. Hún onzekerheid in dezen wordt gevoeld door de studenten. Dat helpt, naast de andere genoemde oorzaken, niet om voldoende vertrouwen te hebben in hun eigen kwaliteiten.

    Als structuur is op orde is, moeten we investeren in cultuur: geheel gericht op samenwerken, professionaliteit en vertrouwen. De tijd dat we onderwijs kunnen zien als een lineair georganiseerd pad, ligt ver achter ons. We moeten toewerken naar flexibel leren, waarbij grenzen tussen formeel en informeel leren, schools leren en daarbuiten, veel meer vloeibaar zijn. En dat alles vooral sámen met de student, die nog veel meer betrokken kan worden bij ontwikkeling, actualisering en borging van ons onderwijs. En dat vraagt dus ruimte en vertrouwen geven en gaandeweg de rit, ook krijgen.

    Antwoord
  2. Pieter van der Zee

    Waarom is het toch zo’n moeizaam proces om leerlingen zelfstandig te laten leren en eigenaar te laten worden van hun leerproces. Het komt mij voor dat er steeds een belangrijk principe over het hoofd wordt gezien. Zelfstandig worden is een groeiproces waarbij je eerst door bepaalde fases heen moet leven alvorens je op dit hoge niveau kunt aankomen. Pas wanneer elke fase voldoende tot zijn recht is gekomen ontstaat er zoiets als (zelf)vertrouwen en intrinsieke motivatie om te leren. Het is dus niet kant en klaar al aanwezig en het wordt ook niet alleen maar geblokkeerd of de kop ingedrukt door een verkeerde opvoeding of onderwijs. Het rijpingsproces doorloopt bijvoorbeeld de volgende fases waarbij leerlingen zich telkens een bepaalde vraag stellen. Ik heb gebruik gemaakt van het ervaringsfasen model van de pedagoge Timmers-Huigens 1) Ben ik hier (lichamelijk) wel veilig. 2) Is de omgeving en zijn de mensen hier te vertrouwen, doen ze bijvoorbeeld wat ze beloven 3) Is er een programma en structuur; en is het dan duidelijk wat er van mij verwacht wordt; kan ik hier invloed op hebben. En ten slotte als aan de voorgaande fases overal een ja op is geantwoord dan pas kom je toe aan 4) kan ik mezelf zijn. Kan ik zelf bijvoorbeeld vormgeven aan mijn leerproces. Heb ik voldoende competenties en zelfvertrouwen ontwikkeld om dit te kunnen doen. Om in fase vier te komen ben je beslist een flinke tijd verder (weliswaar afhankelijk van niveau en persoonlijke mogelijkheden). Daarnaast is het misschien ook maar de vraag of mensen überhaupt wel actief ingesteld zijn. Hoogstens voor enkele punten die hen bijzonder bezighouden en interesseren. School is daar vaak te breed voor. Misschien moeten we onze ideologie op dit punt ook wat temperen.

    Antwoord

Een reactie versturen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe jouw reactie gegevens worden verwerkt.

Liza Goos

Liza Goos

Auteur

liza@oabdekkers.nl

Schrijf je in voor onze wekelijkse blog

Heb jij recht van spreken?

Donderdag 21 juni 2018 was mij de eer om aanwezig te kunnen zijn bij de 1000e lezing van Marcel van Herpen, waarin hij zijn nieuwste boek ‘Wij zijn Leiders’* presenteerde. Een boek met inzichten voor leiders, leraren, MBO en HBO studenten, geïllustreerd met fragmenten...

Lees meer

Onderwijskundig leiderschap, ….. ehhh …..

  Een aantal weken geleden hebben wij met een aantal collega’s van onderwijsadviesbureau Dekkers een masterclass gehouden over leiderschap in het beroepsonderwijs. Samen met collega’s van diverse scholen uit het land hebben we nagedacht over wat dit nu eigenlijk is:...

Lees meer
gratis e-book differentiëren

Download het gratis e-book 'Differentiëren maakt het verschil'

Vul je gegevens in en ontvang de download link.

Bedankt!

e-book onmisbare tips voor studiesucces

Download het gratis e-book 'Onmisbare tips voor studiesucces'

Vul je gegevens in en ontvang de download link.

Bedankt!

gratis e-book flipping the classroom

Download het gratis e-book 'Flipping the Classroom'

Vul je gegevens in en ontvang de download link.

Bedankt!