Je geeft leiding aan een onderwijsteam in het MBO en HBO en je wordt gillend gek van alle ad hoc zaken die op je af komen. Het ene moment moet je de roostergegevens invullen, het andere moment zit je met communicatie aan tafel om het te hebben over een PR campagne om nieuwe studenten te werven en tegelijkertijd wordt je gebeld door de voorzitter van de examencommissie omdat zij zit te wachten op het examenplan van jouw opleiding. Herken je dit? Waar ga je beginnen? De centrale vraag die je jezelf waarschijnlijk stelt is: “wat is de samenhang en vanuit welk kader neem ik een besluit?”

 

Hieronder het antwoord wat je kan helpen om integrale oplossingen te vinden én daarmee tijd te besparen.

 

Wanneer wij een interim team- of projectleidersrol vervullen kijken wij met een specifieke bril naar de organisatie waarin wij werken (zoals het onderwijsteam). Wij doen dat vanuit een model dat wij de Schoolnavigator® noemen. De Schoolnavigator® is een model dat wij ontlenen aan de Businessnavigator® en dat wij vertaald hebben naar het onderwijs om onze dienstverlening te optimaliseren. We hanteren de Schoolnavigator® als samenhangend model om de organisatie en het onderwijs te stroomlijnen, en daarbinnen congruent te kunnen handelen bij veranderingen. We hebben de ervaring dat dit model een uiterst handzaam middel is om veranderingen te focussen.

De Schoolnavigator® bestaat uit 9 losse cellen en het geheel van het model fungeert als 10e onderdeel (Figuur 1).

 

 

Figuur 1: De Schoolnavigator®

Een korte uitleg van het model

Het model geeft inzicht in de relevante (f)actoren voor het effectief functioneren van een organisatie/team zowel ten aanzien van de dagelijkse processen als met betrekking tot lange termijn doelen en hoe deze zich verhouden tot de focus en de doelgroep. Door de nadruk op de onderlinge relaties en verbondenheid tussen deze factoren is het ook een model om greep te houden op veranderingsprocessen. In de buitencirkel gaat het om richtinggevende principes die het handelen van een organisatie of een (onderwijs)team bepalen zowel op de korte als lange termijn. In de binnenkant van het model worden de organisatorische actoren en processen en producten beschreven die tezamen het raamwerk van de organisatie vormen.

Het model is zowel bruikbaar voor een hele school, een onderwijsteam als voor een groep (bv studieloopbaanbegeleiders). Wanneer het model wordt ingevuld is het goed om te beseffen voor welk niveau er naar samenhang gezocht wordt.

 

Klanten/betrokkenen

Aan de onderkant van het model staan de belangrijkste klanten/betrokkenen centraal. In het onderwijs is de belangrijkste “klant” natuurlijk de student met als belangrijke andere betrokkenen het bedrijfsleven of praktijkinstellingen, ouders en verzorgers. De dienstverlening aan de “klanten” van het onderwijs staat altijd in relatie tot de externe regionale omgeving.

 

Filosofie

Aan de linkerkant is de filosofie van de school opgenomen, weergegeven in de visie. In deze visie worden de belangrijkste kernwaarden, leidende principes en uitgangspunten benoemd. Deze visie en leidende principes zijn over het algemeen heel stabiel en kenmerkend voor de identiteit van de school. Voorbeelden hiervan zijn respect, openheid en vertrouwen. De leidende principes die een onderwijsteam hiervan kan afleiden zijn bijvoorbeeld: wij reageren altijd binnen twee dagen op een vraag van een student of een student voelt zich bij ons in het gehele gebouw welkom. De leidende principes hebben tot doel om sturing te geven aan moeilijke beslissingen die in het team genomen moeten worden. De vraag of intensivering van het onderwijs wordt ingevuld door het maken van grotere klassen kan bijvoorbeeld aan de hand van kernwaarden en leidende principes genomen worden. Wanneer kleinschaligheid en betrokkenheid bij de studenten kernwaarden zijn, lijkt het niet voor de hand te liggen om intensivering op te lossen met grotere klassen.

 

Droomambitie

Helemaal rechts in de buitencirkel van het model staat de lange termijn (droom-)ambitie van de school genoemd; waar willen we naartoe en wat willen we over bijvoorbeeld vijf jaar bereikt hebben? Ambities kunnen geformuleerd zijn op het niveau van tevredenheid van studenten of bedrijfsleven maar ook op het niveau van het aantal studenten dat binnen twee jaar een betaalde baan in de sector krijgt of het aantal alumni dat betrokken wil blijven bij de opleiding.

 

Focus

Bovenaan in het model staat de focus. Deze focus beschrijft de doelstellingen voor het komende studiejaar. Het gaat om de acties die realiseerbaar en haalbaar zijn op de korte termijn. Voorbeelden van focuspunten zijn het kwalitatief verbeteren van toetsing en examineren om het rendement te verhogen door middel van scholing van onze assessoren. En ook het investeren in het pedagogisch en didactisch klimaat om de aantrekkelijkheid van het onderwijs te verhogen zodat studenten beter scoren op tevredenheid over de opleiding. Of het aanpassen van roostersystematiek zodat we het onderwijs beter kunnen intensiveren. Focuspunten die wij ook tegengekomen zijn, zijn bijvoorbeeld het uitbreiden van PR- en marketingactiviteiten om voldoende studenten te werven, het vullen van de onderwijscatalogus of het onderwijs verplaatsen naar de elektronische leeromgeving. Bij het formuleren van focuspunten is het van belang dat zij de ambitie op lange termijn onderstrepen. Realiseer je dat focuspunten bij voorkeur direct toegevoegde waarde hebben voor je “klanten”. Wanneer de toegevoegde waarde voor je klant niet duidelijk is, zou ik nog eens heroverwegen of je het als focuspunt wilt opnemen?

 

Mensen

De bovenste cel aan de binnenkant gaat over de mensen in de onderwijsorganisatie. Docenten, instructeurs, management en administratieve medewerkers moeten bekwaam zijn om de ambitie die geformuleerd is te realiseren én zij moeten zich verbonden voelen met de visie en de leidende principes van de school. Docenten moeten dus niet alleen bevoegd en bekwaam zijn om de ambities en het onderwijsconcept te realiseren maar ook in de vorm van professionalisering en intercollegiaal overleg blijven investeren in hun eigen ontwikkeling. In het huidige klimaat van kwaliteitsverbetering en professionalisering wordt de ambitie om zich als docenten te registreren in het lerarenregister steeds groter. In lijn met andere professionals is te verwachten dat de verplichting tot registratie en onderhoud van bekwaamheid gaat toenemen.

 

(Bedrijfs)processen

De tweede cel aan de binnenkant gaat over de (bedrijfs)processen. Processen als roostering, cijferadministratie, aanwezigheidsregistratie en het vastleggen van de gerealiseerde onderwijsuren staan in dienst van de lange termijn ambitie en moet passend zijn bij de uitgangspunten van de school. Bijvoorbeeld het uitwerken van een curriculum in een leerplan dat opgenomen kan worden in bijvoorbeeld een student-volgsysteem. Op die manier is niet alleen het studieprogramma transparant te maken voor ouders/verzorgers maar is het ook mogelijk om de studievoortgang van zoon of dochter inzichtelijk te maken. Uit evaluatieonderzoeken die wij in onze adviespraktijk uitgevoerd hebben voor een ROC, hebben we gezien dat juist inzicht in deze studievoortgang voor ouders belangrijk is in het contact met de opleiding.

 

Onderwijsconcept

Onder de bedrijfsprocessen wordt het onderwijsconcept uitgewerkt. In het onderwijsconcept is het belangrijk om de sturende principes van het onderwijs te benoemen. In de ene school zal dat de persoonlijke ontwikkeling van de student zijn in een andere wellicht de beroepspraktijk of de vakken die in het onderwijs gegeven worden. Ook voor het onderwijsconcept geldt dat dit naadloos verbonden moet zijn met de kernwaarden en leidende principes van de onderwijsinstelling en passend moet zijn bij de lange termijn ambitie. In scholen waarin het leidende principe van het onderwijs gevormd wordt door het sociaal constructivisme ligt het voor de hand dat het onderwijs vorm wordt gegeven door een didactiek van coöperatieve werkvormen. Bij een filosofie die meer gebaseerd is op het cognitivisme past onderwijs met frontale lessen en kennistoetsing. Het is voor een opleiding van belang om congruent te zijn in zowel de uitgangspunten als de uitwerking van het onderwijsconcept.

 

Producten en diensten

In de volgende cel van de Schoolnavigator® wordt het onderwijsconcept uitgewerkt in producten en diensten die de onderwijsinstelling aanbiedt. Voorbeelden zijn de BOL- of BBL-opleidingen, deeltijd of duale trajecten, her- of nascholing of training en opleidingen aan het bedrijfsleven. Alle producten en diensten moeten passend zijn bij het onderwijsconcept en uiteraard ook verbonden zijn met de buitencirkel van de Schoolnavigator®.

 

Interne en externe communicatie

De laatste cel in het model gaat over de interne en externe communicatie. Deze communicatie is volledig afgestemd op alle andere cellen in het model en dient hiermee congruent te zijn. Wanneer een school in zijn PR en communicatie formuleert dat de student veel eigen keuzemogelijkheid heeft en dat de student centraal staat, moet dit in de praktijk ook zichtbaar zijn in bijvoorbeeld loopbaanbegeleiding en de keuzemogelijkheden in studieroutes. We zien in de praktijk nog voorbeelden van beloftes die niet waar worden gemaakt in het studieprogramma. De belofte dat de student zijn eigen studieprogramma kan samenstellen wordt bijvoorbeeld nog maar op weinig plaatsen echt waargemaakt. Dat is jammer omdat onderwijsteams hiermee hun eigen kwaliteit te kort doen. Door de interne en externe communicatie congruent te maken met de eigen visie en met de bedrijfsprocessen stijgt de tevredenheid van de student.

 

Het model van de Schoolnavigator® heeft een plaats binnen een dynamische omgeving. Veranderingen vanuit de buitenwereld of vanuit de interne schoolorganisatie zijn van invloed op met name de binnenkant van het model. Het is dan ook van belang om voldoende adaptief vermogen in het systeem op te nemen zodat het primaire onderwijsproces (Excellent onderwijs, voor iedereen) altijd voorrang krijgt boven het in stand houden van systemen of processen.

 

Ik reken erop dat je op deze manier inzicht heb gekregen in de wijze waarop ik/ wij naar de organisatie van onderwijsteams kijken. Ik houd me aanbevolen voor aanscherpingen van dit model.

 

Heb je tot slot al ingeschreven voor de webinar op 24 mei om 20u? Het thema is studieloopbaanbegeleiding. Schrijf je in en moedig collega’s aan om hetzelfde te doen.

 

 

Vul je emailadres en je naam in

om de  casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!

Vul je emailadres en je naam in

om de casestudy te bekijken

You have Successfully Subscribed!